یخچال الغ بیک، تکاب

این اثر در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۲۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مجموعه یخچال الغ بیک متشكل از یك رشته نهر سنتی منشعب از سرشاخه های رودخانه ساروق بوده كه در زمستانهای سردشهرستان تكاب آب جاری را به یك حوضچه كم عمق در كنار ساختمان اصلی یخچال هدایت میكرده و پس از انجماد، قطعات یخ توسط اهالی شكسته شده و از یك ورودی پنجره مانند به درون یخچال ریخته می شد و در اواسط بهار كه هوا روبه گرمی میگذاشت ورودی مذكور را با كاهگل مسدود میكردندتا برودت داخل بنا حفظ شود و با فرا رسیدن تابستان ازطریق در و راه پله مخصوصی، قطعات یخ شكسته شده و به مصرف میرسید، ضمن اینكه فضای كاملا خنك داخل بنا برای نگهداری مواد غذایی مناسب بوده است.

یك زهكش در كف بنا آب حاصل از ذوب تدریجی یخ را به باغی منتقل و از آن برای آبیاری استفاده میشده است. بنای یخچال در پلان كاملا گرد و در مقطع ارتفاعی دارای گنبدی آجریست كه ارتفاع آن از زمین اطراف حدود ۵ متر و از كف بنا ۱۱متر است.
بزرگترین قطر گنبد ۹/۵ متر بوده و روزنه ای به قطر نیم متر در نوك آن وجود دارد كه ازآن برای نورگیری، تهویه و همچنین كنترل داخل بنا استفاده می شده است. بخشی از بنا كه در زیر تراز زمین اطراف واقع شده از سنگ و گنبد آن كلا از آجر مربع شكل ساخته شده است. ملات بخش سنگی ساروج و ملات بین آجرها گچ میباشد.

یحچال الغ بیگ در مجاورت یک قلعه خشت و گلی موسوم به همین نام قرار دارد . پلان بنا مدور و سقف آن گنبدی است . در ساختمان یخچال از دو نوع مصالح ، سنگ های رسوبی و آجرهای چهارگوش استفاده شده است . ملات بکار رفته در رجهای سنگی ماسه و آهک و در دورچین های ساده آجری ، گچ مخلوط با کمی رس است . یک مدخل ورودی با قوس افتاده و یک دریجه انتقال یخ در مقابل آبگیر دارد که فرم قوس آن رومی می باشد . وجود یک جلوخان در بالای یک ردیف پلکان سنگی که به صورت جبهه ای ساخته شده و به کف یخچال منتهی میشود و نیز روزنی کوچک در اوج گنبد که عمل تهویه را انجام میدارد از مشخصات بارز و عملکردی این بنا محسوب میشود .
در سالهای اخیر یک اتاق آجری چهارگوش مسقف با تیرهای چوبی و کاه گل در جلو ورودی یخچال و یک سایبان کوچک با همان شرایط در بالای دریچه مخصوص ریختن یخ ، به بنا اضافه شده است . این بنا به استناد مطالعات تطبیقی متعلق به دوره قاجار می باشد .

در ساخت بنا حداکثر توجه به سهولت بهره برداری و نگهداری تاسیسات بعمل آمده و تبادل حرارتی با استفاده از دیوارهای ضخیم و اندود کاه گل به حداقل رسانده شده است . عدم نفوذ آب از اطراف بنا به بخش زیرسطحی یخچال از نقاط قوت این اثر بشمار میرود .

دسترسی

یخچال در کنار یک قلعه و مسجد قدیمی در روستایی بهمین نام واقع در 5 کیلومتری شمالشرق شهر تکاب قرار دارد . شهر تکاب مرکز شهرستان تکاب ، در 292 کیلومتری شهر ارومیه ، مرکز استان آذربایجان غربی واقع شده است . جاده تکاب به اغول بیگ عموما" خاکی است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.