صر حَجَرْ (5000 ق.م):
شروع دوران تمدن ماقبل تاریخ بلوچستان در عهد دوم است كه حدود 5000 سال پیش از میلاد مىباشد. اساس زندگى انسان در این دوران استقرار در مراكز مجتمع به نام روستاها است. با استقرار انسان در این دوره در روستاها، خشتهایى از خاك رس كه شكل هندسى منظمى نداشتند ساخته شد. این اختراع در وضع بناها و ساختمانها تحولى بزرگ بوجود آورد و بعدها منتهى به ساخت آجر شد كه منظمتر و داراى رنگ قرمز بود و در تزئین بناها از آنها استفاده مىشد. در كتاب تاریخ پیشرفت علمى و فرهنگى بشر آمده است: «بلوچستان فن قالب زنىآجر را ازسومر اخذ كرده است و شروع این كار مطابق با ابتداى شروع كار پادشاهى سومر مىباشد. و این بیان كننده وجود روابط تجارى میان این دو خطه است».
عصر مس:
در این دوران از فلز و بخصوص از مس چكش كارى شده و همچنین از منگنز استفاده مىكردند و از آن اشیایى مانند درفش و سنجاق درست مىكردند. ولى هنوز ذوب فلزات را نمىدانستند. ولى پس از فراگیرى ذوب فلز، آثارى از كوره هاى ذوب فلز در بلوچستان، سیستان و دشت قزوین دیده شده كه از قدیمىترین كوره هاى ذوب فلز در جهان هستند. در كتاب ایران در سپیده دم تاریخ آمده است: «ظروف سفالین رنگین نقشدار كه در سراسر ایران پیدا شده اند از برجسته ترین خدمات انسان عصر مس به تمدن بشرى هستند. جانشین بىواسطه سفالهاى رنگین ایران در اوایل دوره سنگ، مس به شمار مىرود. ظروف یاد شده در شوش و نواحى دیگر ایران و از جمله در بلوچستان در شرق ایران پیدا شده اند».
به نظر امیر توكل كامبوزیا، عصر مس كه پیدایش آن در بین النهرین است به واسطه معادن مس موجود در بلوچستان است چون در سراسر بین النهرین، ناحیه اى پیدا نمىشود كه معدن مس داشته باشد در حالى كه در بلوچستان معادن قدیمى وجود دارد كه در گذشته از آنها استخراج مىشده است و از طریق دریا براى سومر حمل مىشده و به شهرهایى همچون «اور»مىرسیده است. نمونه اى از این معادن تعطیل شده از منطقه نصرت آباد و زاهدان تا چابهار به صورت پراكنده وجود دارند.
عصر مِفْرَغْ (2000 ق.م):
طبق بررسىهاى انجام شده باستانشناسى در دره سند و غرب آن دربلوچستان، ویرانه قرارگاههایى متعلق به عهد مفرغ دیده شده است كه نشان دهنده پدیده شهر مىباشند. لزوماً این شهرها به عنوان مراكز كشاورزى بودند گرچه تجارت نیز به عنوان عاملى در انتخاب محل و خصوصیات شهرى مؤثر بوده است. نمونه این مراكز شهرى در ناحیه «مِهِى»در جنوب بلوچستان در دوران تمدن «كَوْلى» مىباشد كه حكم لنگرگاه تجارى داشته است و ظروف سنگى زینت كارى شده كه در این محل پیدا شده اند بیان كننده وجود ارتباط بین تمدن سومر و تمدن كولى هستند.
به عقیده برخى از باستان شناسان ، ارتباط گسترده اى بین تمدنهاى سومر، هند و بلوچستان وجود داشته و طبق نظریه دكترهال، سومریان فرهنگشان را از هند گرفته اند، ولى هم سومریان و هم هندیان اولیه داراى یك اصل و فرهنگ مشترك هستند كه در بلوچستان بوده است. در حقیقت بلوچستان به عنوان واسطه اى بین دو تمدن كهن هند و سومر بوده، و حتى مىتوان گفت كه هندیان و سومریان فرهنگ خود را ابتدا از بلوچستان اخذ كردهاند و تمدن بلوچستان با تمدن غرب و شرق هماهنگى داشته است. گیرشمن در كتاب ایران از آغاز تا اسلام چنین مىگوید: «تمدن ظروف سفالین منقوش در سراسر فلات ایران ظهور كرد، این فن در جاده جنوبى تا سیستان كشیده شد و از آنجا به بلوچستان و دره سند سرایت كرد و از سوى شمال، شالوده فرهنگ و تمدنى را كه در ناحیه مرو یافته شده است، بنا نهاد و به احتمال قوى به بلخ رسید».
نظرات بسته شده است.