تالاب بند علی خان

نام انگلیسی :  band-e alikhan wetland    

نام فارسی :  تالاب بند علی خان

تلاب بند علی خان در موقعیت جغرافیایی N350258 E513700 در استان تهران واقع است. بندعلی‌خان با اردك، غاز، آبچلیك و چنگرهایش هنوز می‌تواند فرصتی برای تجربه تماشای پرندگان باشد. این تالاب در 35 كیلومتری جنوب شهرستان ورامین واقع شده است. گفتن اینكه بندعلی‌خان به كلی ویران شده اغراق است اما آلودگی آب (كه از فاضلاب كارخانه چرم‌سازی ناشی می‌شود) و شكار بی‌رویه پرندگان روی آب‌زی در این منطقه حفاظت شده (كه شكار تنها با مجوز مجاز است) نگرانی دوستداران محیط زیست را منجر شده است.

طرح‌های زیادی برای جلوگیری از آلودگی بندعلی‌خان اجرا شده است. كارخانه چرم‌سازی ملزم شده است فاضلاب خود را تصفیه كند اما با این حال آبی كه وارد تالاب می‌شود آلوده است. یكی از شگفتی‌های این تالاب تصفیه خود به خود آب آن است. به طوری كه در ابتدای تالاب باكتری‌ها به تصفیه آب مشغول‌اند و پس از چند متر نیزار به چشم می‌خورد. نی تنها در محیط آب شیرین رشد می‌كند و وجود نی‌زار در این تالاب نشان دهنده تصفیه خود به خود آب در آن است.
معضل دیگر این تالاب شكار بی‌رویه پرنده در آن است. به طوری كه به گفته «پرویز بختیاری» راهنمای تورهای تماشای پرندگان در ساحل تالاب بندعلی‌خان به وفور پوكه یافت می‌شود و حتی ممكن است حین تماشای پرندگان، پرنده‌های در حال پرواز را دید كه در اثر شلیك گلوله سقوط می‌كنند.»
تالاب بندعلی‌خان زیستگاه و یا محل زمستان‌گذرانی پرندگانی چون اردك‌های روی آب‌چر (سرسبز، فیل‌وش و خودكا) است. غازها و آبچلیك‌های پاسبز و پاسرخ را هم می‌شود به وفور دید اما بیش از همه در این تالاب چنگر یافت می‌شود. متوسط بارندگی در این منطقه 100 میلی‌متر در سال بوده و دما در پایین‌ترین و بالاترین حد خود به 5 تا 44 درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

هترین و نزدیك‌ترین مسیر برای داخل شدن به منطقه حفاظت شده كویر مركزی از طریق جاده آسفالته ورامین و پیشوا است. سپس از جاده شوسه كناره راه‌آهن پیشوا تا یك كیلومتری ایستگاه راه‌آهن ابردژ گذشته و از این نقطه جاده خاكی نسبتا خوبی شروع می‌شود، پس از گذشتن از راه‌آهن و قراء قلعه بلند، عسگرآباد و حصار گلی به مباركیه می‌رسیم. اولین نقطه توقف در كویر، پاسگاه محیط‌بانی مباركیه است. البته به یاد داشته باشید قبل از حركت مجوزهای لازم جهت ورود به پارك ملی را از اداره كل محیط زیست استان تهیه كنید.

راه مباریكه به بندعلی‌خان در میان دو پاسگاه از جاده نسبتا خراب و ناهمواری از سراسر صحرای شمال ارتفاعات دروازه امام عبور می‌كند. مسیری كه از ورامین به جوادآباد و سپس به بندعلیخان در شمال غربی منطقه حفاظت شده كویر مركزی می‌رسد، اغلب زمستان‌ها و هنگام بارندگی غیرقابل استفاده است. نیمی از مساحت تالاب خارج از محدوده حفاظت شده و بیش از نیمی از آن داخل پارك ملی كویر قرار دارد. این تالاب فصلی، گرچه درفصول گرم سال به صورت باتلاق و گنداب و گاهی خشك دیده می‌شود، اما در پاییز و زمستان مملو ازآب شیرینی است كه پرندگان در حال مهاجرت را به سوی خود می‌كشاند.

بر طبق مطالعات صورت گرفته در این محل تاكنون بالغ بر 98 گونه پرنده شناسایی شده كه 6 درصد آنها درخطر انقراض و 94 درصد آنها در وضعیت جمعیتی مناسبی قرار دارند. توده‌های انبوه بوته‌ها و نیزارهای درهم پیچیده مكان امنی برای این پرندگان فراهم كرده است. برخی از پرندگان در لابلای برگ درختان آشیانه ساخته و حتی تعدادی از پرندگان جوجه‌آوری می‌كنند. این تالاب دسته‌های بزرگ پرندگان آبزی و كنار آبزی، پرندگان شكاری از جمله سنقر تالابی و سارگپه‌ها را به اینجا كشانده است. از سایر پزندگان میتوان به انواع غازها، اردك‌های سرسبز، ارده‌ای، فیلوش (چهاردونگ)، خوتكا (جره)، گیلار (كله قهوه‌ای)، آنقوت (اردك سرخ)، نوك پهن (چوبراك)، حواصیل خاكستری، بوتیمار و اگرت اشاره کرد.