در نوشته های فارسی گاهی این دو كلمه مترادف آمده اند در حالی كه چنین نیست بطور كلی بیابان به سرزمین خشك ،كم باران و كم آب و گیاه اطلاق می شود.
در تعریف بیابان از دیدگاه های مختلف میتوان تعاریف متفاوتی عنوان نمود كه مهمترین آنها به شرح ذیل است :
از دیدگاه اقلیم شناسی، بیابان به سرزمینی گفته میشود كه متوسط بارش سالانه آن از 50 میلیمتر كمتر بوده و در طول سال یا سالها باران نیاید وحتی اگر ببارد به زمین نرسد (باران جنی) و بارش چندین سال آن، ظرف چند روز و یا چند ساعت ببارد و میزان تبخیروتعرق مطلق سالانه، حدود 100 برابر بارش سالانه آن باشد. مانند بیابان لوت ایران، ربع الخالی عربستان، صحرای آفریقا و غیره كه میتوان آنرا دو قسمت كرد یكی بیابانهای فوق العاده خشك با بارش سالیانه 20 تا 50 میلیمتر و دوم بیابانهای بیش ازحد خشك با كمتر از 20 میلیمتر بارش درسال می باشد. چنانچه بارش منطقه بین50 تا 100 میلیمتر باشد بعنوان منطقه نیمه بیابانی درنظرگرفته می شود .
از دیدگاه گیاهشناسی، بیابان به منطقه ای گفته میشود كه به دلیل خشكی شرایط اقلیمی، از لحاظ پوشش گیاهی فقیر ومساحت های زیادی به كلی فاقد گیاه می باشد. از دید ژئومورفولوژی به مناطقی اطلاق می گردد كه از نظر پوشش گیاهی فقیر و در آن فرسایش آبی و بادی شدید است
از دیدگاه اكولوژی و كارشناسان سازمان ملل متحد، بیابان به منطقه ای كه در آن فعالیت و تولید بیولوژیك (حیاتی ) مانند فعالیتهای انسان ، حیوان و گیاه كم باشد اطلاق میگردد.كه با توجه به سه موجود زنده گیاه ، حیوان و انسان میتوان تعاریف مختلفی عنوان نمود. از نظر گیاهی به سرزمینی بیابان گفته می شود كه به كلی فاقد گیاه باشد و یا پوشش گیاهی آن به كمتر از 10 درصد برسدو اگر منطقه ای پوشش گیاهی آن در حال از بین رفتن باشد بیابان زایی اتفاق می افتد و اگر پوشش گیاهی به طور كلی از بین رفت تبدیل به بیابان می شود.
در رابطه با مفهوم صحرا نیز، باید عنوان نمود كه صحرا اسم خاص یك منطقه است صحرا Sahara منطقه ای خشك در شمال آفریقاست بعلاوه عربها به بیابان ،هم صحرا می گویند و هم ربع ، مانند ربع الخالی عربستان، اما در ایران ما به بیابان صحرا نمی گوئیم كلمه صحرا درمفهوم فارسی به معنی بیابان نیست و مردم روستاها، صحرا را ناحیه خارج از ده مینامند مثلا میگویند فلانی امروز در صحراست یا در صحرا علف چینی دارند و یا در منطقه گیلان عنوان می كنند كه دام را به صحرا (چراگاه) می برند در ایران صحرا می تواند در مناطق خوش آب و هوا باشد(مانند كشتزار در مناطق كوهستانی). در بعضی مناطق به نواحی كشتزار صحرا میگویند حتی در تعاریف جغرافیایی صحرا نشین و ده نشین داریم ولی بیابان نشین معنی ندارد
بهرحال با توجه به مطالب عنوان شده باید اذعان نمود كه برای خشك ترین نواحی ایران كلمه صحرا مناسب نمی باشد و مفهوم بیابان مناسبتر است و بیابان واقعی نیز به جائی گفته میشود كه بارش كمتر از 50 میلیمتر داشته و لذا از نظر پوشش گیاهی و آب بسیار فقیر می باشد .
نظرات بسته شده است.