تالاب گاوخونی یكی از بكرترین چشماندازهای طبیعی استان اصفهان محسوب میشود كه به علت موقعیت جغرافیایی و مشكلات دسترسی به آن- به ویژه در گذشته- چهره طبیعیاش كمتر با اقدامات سودجویانه بشر دستخوش تغییر شده است، از این رو جلوههای بینظیر و چشماندازهای زیبایی را برای اهل ذوق و دوستداران طبیعت در دامان خود به وجود آورده است. این تالاب در آستانه ورود به كویر (مرز میان اكوسیستم آبی با خشكی) واقع شده و انعكاسی از شرایط حاكم بر این دو بومسازگان است.
برای بازدید از تالاب گاوخونی یكی از فصول زیر پیشنهاد میشود:
الف) اوایل بهار: در این ایام وضعیت آب و هوایی منطقه مطلوب و درجه دمای محیط مناسب است. از طرف دیگر چنانچه در زمستان گذشته میزان بارندگی قابل ملاحظه باشد، در ارتفاعات و دامنههای شمالی مشرف به تالاب از جمله كوه سیاه، رویش انبوه گیاهان علفی و یكساله با رنگهای مختلف مناظر بسیار زیبایی را به وجود میآورد كه از بالای ارتفاعات مذكور میتوان علاوه بر مشاهدهی این جلوههای زیبا، از تماشای چشماندازهای طبیعی و بكر تالاب نظیر بخش چمنزار (جنگل)، دریاچه، تپههای شنی، بنجیا و . . . لذت برد (تصویر 11-2). اما از آنجا كه پرندگان مهاجر تالاب جهت جوجهآوری و تولید مثل در آن باقی نمیمانند با گرم شدن هوا مهاجرت خود را به نقاط شمالی آغاز میكنند، در این ایام سال كمتر پرندهای در تالاب دیده میشود.
ب) فصل پاییز و اوایل زمستان: در این زمان با سرد شدن هوا در نقاط شمالی، مهاجرت هزاران پرنده به تالاب آغاز میشود و با حضور انواع پرنده آبزی از جمله فلامینگو، اردك، كاكاییها، حواصیل و . . . شكوه وصفناپذیری در طبیعت زیبای تالاب حاكم میشود كه چشم هر بینندهای را مجذوب میكند. اگرچه گاهگاهی با شلیك گلولهای آرامش حاكم بر تالاب بههم میخورد و یا پرندهای خونین بال از آواز خواندن باز میماند. لازم به ذكر است كه در این فصول به خاطر امكان وجود بارندگی و خاكی بودن بخشی از مسیر- ورزنه تا گاوخونی- مسافرت میبایست با رعایت مسایل ایمنی همراه باشد و اتومبیل از جاده اصلی خارج نشود، در غیر این صورت امكان گیر افتادن در خاكهای پف كردهی حواشی قسمتهایی از جاده وجود دارد.
جهت بازدید از تالاب گاوخونی راههای مختلفی وجود دارد كه اغلب از شهر ورزنه میگذرد. این راهها تا ورزنه آسفالته و از آن پس تا تالاب خاكی است. دسترسی به تالاب اغلب از طریق ورزنه صورت میگیرد، زیرا در این مسیر مسافت كمتری پیموده میشود. همچنین این راه به بخشهای شمالی تالاب- محل الحاق زایندهرود- منتهی میشود كه دارای جلوههای زیباتر و طبیعت متنوع ملایمتری نسبت به نخشهای دیگر تالاب است. دسترسی به بخشهای جنوبی تالاب از طریق روستای خارا امكانپذیر است. مهمترین راههای دسترسی به تالاب عبارتاند از:
اصفهان- جوزدان- برسیان- اژیه- تالاب گاوخونی
اصفهان- كوهپایه- هرند- اژیه- ورزنه- تالاب گاوخونی
اصفهان- زیار- برسیان- اژیه- ورزنه- تالاب گاوخونی
اصفهان- كوهپایه- هرند- قورتان- ورزنه- تالاب گاوخونی
راههای فوق راههای معمول در مسافرت به تالاب است كه از بقیه راهها سهلتر میباشند. علاوه بر این راهها، راههای دیگری هم وجود دارند:
شهرضا- نیك آباد- اژیه- ورزنه- تالاب گاوخونی
جاده اصفهان- نایین (كیلومتر 98)- ورزنه- تالاب گاوخونی
اصفهان- زیار- حسن آباد جرقویه- خارا- تالاب گاوخونی
اصفهان- ورزنه- حسن آباد جرقویه- خارا- تالاب گاوخونی.
با توجه به این كه راههای مذكور حداقل در بخشی از مسیر خاكی و كم رفت و آمد میباشند، رعایت نكات ایمنی مربوط به مسافرت به چنین نقاطی ضرورت دارد.
