موسیقی اصیل عاشیق های آذربایجان با این ساز روایت می شود. از خانواده زهی مضرابی و دارای 9 سیم است که از آن میان 4 سیم قابلیت تولید نغمه را دارند و مابقی به صورت واخوان عمل می کنند. نوازنده قوپوز که عاشیق خوانده می شود، معمولاً علاوه بر خوانندگی، شعر هم می سراید. این ساز غالباً به صورت تکنوازی به همراه آواز به کار می رود و در مواردی با ساز بالابان و قاوال (دایره) همراهی می شود.
قوپوز"، ساز باستانی تركان كه تاریخ آن گره خورده با "شمینزم"، آیین باستانی است اولین بار در منابع چینی و در حدود قرن اول میلادی ذكر نام شده است. قوپوز نامی است بسیار كلی برای تمام سازهایی كه زه داشته وتوسط انسان مناطق آسیای میانه و شمالی نواخته میشده است.
آنچه مشخص است تاریخ ساخت قوپوز و ساخت كمان به احتمال قوی هم دوره میتوانست باشد. بنیآدم كه از صدای زه كمان در هنگام پرتاب تیر خوشش آمده بود یا با افزایش تعداد زه یا با كشیدن تیر روی زه كمان این صداها را قویتر كرد و با صاف كردن دسته و اضافه كردن خرك و كشیدن پوست بر روی كاسه كه در آغاز از جنس كدو تنبل بوده است، صداها را بهتر كرد زههای اولیه از جنس موی اسب بود كه بعدها به روده گرگ و آهو تغییر پیدا كرد که بعد از تماس تركها و چینیها ابریشم جای روده را گرفت. تا اوایل قرن بیستم همچنان استفاده از ابریشم به عنوان زه ساز مرسوم بود. قوپوزهای اولیه پرده نداشتند و توسط شمن نواخته میشدند.
"شمن" در طی ارتباط با بوداییها به "یا نشاق" و بعد از ارتباط با اسلام به" اوزان" و در دوره شاه اسماعیل صفوی (شاهختایی) به نام "عاشیق" یا "آشیق" تغییر نام پیدا كرد. قوپوز كه ساز پایه ی تركها بود در بین ایلهای ترك براساس الحان و نغمههای هر ایل تغییر پیدا كرد و در نواحی مختلف به اسامی متفاوت خوانده شد. قدیمیترین نوع قوپوز امروزه در شمال آسیا یافت میشود كه همچنان دسته كج دارد و سیمهایی از جنس موی اسب در آن استفاده میشود. آنچه مشخص است قوپوز ابتدا به سه نوع تقسیم میشد. نوع قوپوزی برای ما مهم است " قولجا قوپوز" است. این ساز كه نام آن در افسانه باستانی تركان، كتاب "دده قورقود" نیز آمده است، پدر "باغلاما"و"ساز عاشقی " و "دوتار" و "تنبور" كنونی محسوب میشود. در حین مهاجرت تركان به نواحی مختلف جهان این ساز نیز با آنها به مناطق مختلف دنیا سرازیر شده است (كه با اسامی مختلف هر ایل همچنان رایج است). مثلا ساز "بوزاوق" كه توسط قوم بوز اوق كه قومی تكتاز و دامدار بودند نواخته میشد امروزه با نام "بزق" در بین اعراب و با نام" بوزوكی" در بین یونانیان نواخته میشد .