منطقه حفاظت شده خانگرمز، تویسرکان

نام انگلیسی :  Khangormoz protected area     نام فارسی :  منطقه حفاظت شده خانگرمز

منطقه حفاظت شده خانگرمز، منطقه ای است با الكوسیستم كوهستانی، كه نام خود را از كوهی به همین نام گرفته است و محدوده ای قله مخروطی شكل خان گرمز، با چشم اندازی زیبا و ارتفاع 2853 متر از سطح دریا، در 34 كیلومتری غرب تویسركان و جنوب غربی رشته كوه الوند و شرق دشت اسدآباد قرار گرفته است، كه راه دسترسی آن از طریق جاده تویسركان به كنگاور و جاده فرعی روستاهای و لاشجرد و كنجوران علیا فراهم می باشد این منطقه از لحاظ پوشش گیاهی و تنوع گونه های گیاهی و مرتعی و منابع تغذیه ای وحوش بسیار غنی است و عمدتاً از نوع گون و بله گوش هستند و سایر گیاهان عبارتند از: گندمیان، علف باد بزنی، كاكوتی، علف گوسفند، فرفیون و…. شش رشته چشمه دائمی و یك سرآب در دل كوه منابع آب خان گرمز و آب شرب وحوش را جهت احداث آبشخور فراهم نموده است. با توجه به برخورداری این منطقه از شرایط و عوامل زیستی مناسب حیات وحش، از جمله: دور بودن از مسیر جاده اصلی، محصور بودن جبهه شمالی آن توسط رشته كوه الوند و منابع آب كافی، جمعیت جانوری قابل توجهی را در خود جای داده است و مهمترین زیستگاه كل و بز وحشی، قوچ و میش استان به شمار می رود سایر وحوش عمده موجود در این منطقه عبارتند از:

الف- پستانداران شامل: بز و پازن، گربه وحشی، كفتار، گوركن، سمور، گرگ معمولی، گرگ سیاه، روباه، خرگوش، شغال و سنجاب نقره ای.

ب- پرندگان بومی و مهاجر شامل: عقاب طلایی، كبك، تیهو، اكراس، كبوتر، غاز خاكستری، كوكره، اگرات، قرقی، باقرقره، كلاغ نوك سرخ، كلاغ نوك زرد، سینه سرخ و بالابان.

ج- پرندگان آبزی مهاجر مانند: خروس كولی، حواصیل خاكستری، لك لك، كله سبز، آنقوت، كشیم بزرگ و…. لازم به ذكر است كه زمین شناسان، جغرافیدانان، علاقمندان طبیعت وحش و گردشگران می توانند با رعایت مقررات و ظوابط سازمان حفاظت محیط زیست این اكوسیستم را مورد بازدیدهای علمی، آموزشی و تفرجی قرار دهند.

موقعیت جغرافیایی
این منطقه با مساحتی بالغ بر 5000 هكتار در میان 16 روستای اطراف آن در غرب شهرستان تویسركان و جنوب شهرستان اسدآباد و جنوب غربی قله الوند و به لحاظ مختصات جغرافیایی بین مدار N3435 تا N3440 عرض شمالی و E4810 تا E4815 طول شرقی قرار گرفته است ، این منطقه از شمال به روستاهای قلقل،گنبله ، بهارآب، ترمیانك ، هوش و از شرق به روستاهای حاجی آباد ، سوتلق ، قلی لاله بالا و از طرف غرب به روستاهای مین آباد ،تقی آباد ،سازیان ، كنجوران سفلی و از طرف جنوب به روستاهای كنجوران علیا و وسطی،قلی لاله پایین ، ولاشجرد محدود می شود.

وضعیت اقلیمی
این منطقه دارای آب و هوای نیمه خشك و سرد و معتدل بوده و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه ای است متوسط میزان بارندگی آن در سال 400 میلی متر و میانگین درجه حرارت در سال 13 درجه سانتی گراد می باشد . گرمترین ماههای سال اواسط تیر و مردادماه و سردترین ماه سال بهمن می باشد، دراین منطقه 2 ماه یخبندان داریم كه در ماههای اواسط دی و بهمن اتفاق می افتد .

زمین شناسی و ناهواریها
این منطقه با ارتفاع 2853 متر از سطح دریا در ضلع شمالی ، دارای صخره ها و پرتگاههای مرتفع و صعب العبور می باشد. كه در معرض فرسایش شدید ناشی از بارندگی و یخبندان می باشد ، همچنین در ضلع جنوبی نیز شاهد وجود صخره های سنگی و غارهای متعددی چون غار بهرامی ، غار مر لرستانی ، غار عبدا… خان مباشیم ، همچنین در این منطقه دره های عمیق و طولانی چون دره تقی آباد ، دره كفتاران ، دره وزم در و غیره وجود دار دكه آب ناشی از بارندگی و ذوب برفهای منطقه را به پایین دست منطقه هدایت می كند. جنس سنگهای منطقه بیشتر از جنس آهك و سیلیس می باشدكه غارهای موجود بر اثر حل شدن این سنگهای آهكی دراثر بارندگی بوجود آمده است، جنس خاك منطقه بیشتر رسی لومی می باشد .

منابع آبی منطقه
آب وحوش منطقه از دو دسته آب تامین می شود :1ـ آب چشمه های منطقه كه به سطح زمین جاری می شود .

2 ـ آب ناشی از بارندگی و ذوب برفهای ارتفاعات منطقه كه به صورت نهرهای كوچك و بزرگ از شكاف صخره ها و دره های عمیق جاری می شود ، ویا به صورت آبگیر و تالابهای كوچك فصلی ظاهر می شود مثل آبگیر تخت سر منطقه كه تا اواخر بهار دارای آب می باشد و منبع تامین كننده آب وحوش در فصل بهار می باشد .

چشمه های اصلی وتامین كننده آب شرب وحوش و پرسنل منطقه و آبیاری فضای سبز پاسگاه 5 دهنه چشمه به نامهای چشمه شرشره ، كفتاران ، كنی خان . علی زمان و چشمه وزمان می باشند . كه بیشترین میزان دبی آب را در اواسط فصل بهاروكمترین میزان دبی را در اواخر فصل تابستان دارا می باشند . چشمه های كفتاران و شرشره دو چشمه اصلی و پر آب منطقه هستند كه با ذخیره كردن آب چشمه شرشره در استخر ذخیره كشاورزی آب ،آبیاری 2 هكتار فضای سبز منطقه با استفاد ه از سیستم آبیاری قطره ای تامین می شود.

پوشش گیاهی منطقه
به طور كلی پوشش منطقه حفاظت شده خانگرمز به دو دسته تقسیم می شود :

1 ـ پوشش علفزار ( گراس لند ) بیشتر در ارتفاعات بالا و تخت سر دیده می شوند .

2 ـ پوشش بوته زار ( بوش لند ) در ارتفاعات پایین تر و تپه ماهورهای اطراف دیده می شود .

3 ـ پوشش پهن برگان ( فرب ) كه بیشتر دست كاشت و مصنوعی و در حدود 2 هكتار می باشد.

بیشترین نوع پوشش گیاهی منطقه را پوشش علفزار تشكیل می دهد كه تیپ مرتعی و از خانواده گرامینه ها می باشند . به طور كلی گونه های غالب گیاهی عبارتند است: خانواده گرامینه ها ، علف گوسفندی ، گل قاصد ، سریش ها ،گونه های فرفیون ، گونه شقایق، جامعه گونه ای گون ،لاله ، كلاه میرحسین ، درمنه كاكوتی ،كنگر ،بله گوش ، میخك ، بابونه ، داغداغان ، شیرخشت ، چای علفی ، رزوحشی ، نخود وحشی ، گل ماهور ، بادام كوهی ، ولیك ، آلبالوی وحشی وسایر گونه های دیگر موجود كه بایستی مورد تحقیق و مطالعه وسیع جهت شناسایی و رده بندی گونه ای قرار گیرند .

گونه های جانوری منطقه
این منطقه به دلیل پوشش گیاهی غنی و منحصر به فرد و صخره های مرتفع بهترین زیستگاه كل و بز و قوچ و میش در غرب كشور است كه از رشد 25 درصدی جمعیت در سال برخوردار است كه مرهون تلاش و زحمات شبانه روزی پرسنل اجرایی در مسیر حفظ و حفاظت از زیستگاههای منطقه است .گونه های شاخص و مهم جانوری منطقه عبارتند از پستانداران : كل وبز ـ قوچ ومیش ـ گربه وحشی ـ گرگ ـ روباه ـ شغال ـ كفتارـ خرگوش ـ سمور ـ گوركن ـ تشی ـ زردبره ـ رودك عسل خوارـ خارپشت ـ حشره خوارـ حفار و انواع موشها

پرندگان : عقاب طلایی ـ كبك ـ تیهو ـ دلیجه ـ كلاغ نوك سرخ ـ كبوتر ـ كمر كولی ـ زاغی ـ چكچك ـ سهره ـ سارـ جغد ـ سبز قبا ـ سنگ چشم ـ دم جنبانك .

انواع خزندگان : چوخ مار سمی ـ افعی زنجانی ـ مار نیمه سمی : یلدمار ـ سوسن مار ـ مارهای غیر سمی : شلاقی ـ چلمبر ـ مار پلنگی وانواع مارمولكها و عقرب زرد و رتیل را می توان نام برد .

امكانات منطقه
در ضلع جنوبی منطقه پاسگاه محیط بانی با وسعت 120متر كه مجهز به آشپزخانه ، اتاق گارد ، مهمانسرا ، اصطبل، خودرو ،موتور سیكلت و محیط بانان مجهز به سلاح كلاشینكف و بی سیم و دوربین چشمی اند ضمناً اولین سیستم انرژی خورشیدی در استان در سال 1383 با اعتباری غالب بر 350 میلیون ریال در پاسگاه خانگرمز ایجاد گردید كه برق آن 5/1 كیلو وات بوده و دارای 2 پانل با 16 ماژول و نیز دارای غابلیت ذخیره شارژ برق تا 3 روز می باشد. خانگرمز از لحاظ تراكم شكار موجود در منطقه نسبت به سایر مناطق موجود در استان اولویت بالاتری دارد .علاوه بر منطقه حفاظت شده خانگرمز مناطق آزادی در شهرستان تویسركان وجود دار دكه زیستگاه پرندگان و پستانداران می باشد به طور مثال زیستگاه كبك در ارتفاعات كمانكران ، بوستاندره ،گزندر، توچال ، قزل ارسلان و زیستگاه باقرقره در سید شهاب ، پیرغیب ، باباكمال ، میاندوآب می باشدو در این منطقه خرگوش ، روباه و قمری نیز یافت می شود .