دوره زندگي پروانه ها

پروانه های بالغ معمولا عمر كوتاهی دارند و باید مثل بیشتر حشرات قبل از بلوغ كامل از سه مرحله عبور كنند :

الف –دوره جنینی در داخل تخم

ب- مرحله لاروی ( Larvae) ( نوزادی) بعد از بیرون آمدن از تخم

ج مرحله شفیرگی ( Papae)  ( بین نوزادی و بلوغ )

پروانه های ماده معمولا از نرها بزرگتر بوده ولی رنگ آمیزی در آنها تیره تر است . كمی بعد از بلوغ كامل ، پروانه ماده تخمهایش را بر روی گیاهی می گذارد كه بعدا" مورد تغذیه لاروها قرار می گیرد . این تخمها بسیار كوچك هستند و دارای رنگهای مختلفی از زرد ، آبی خالص ، انواع قرمز تیره تا سیاه می باشند . آنها در عین ظرافت دارای شكلهای بی نهایت متفاوت هستند .

بعد از عمل تخمگذاری ، تخمها توسط یك ماده چسبناك نامحلول در آب پوشیده می شوند ؛ هدف از این پوشش اتصال تخم ها به ساقه ها و برگهای گیاهان است.

در گونه هاییكه لاروها با هم زندگی می گنند پروانه ها در هر لحظه فقط یك تخم بر روی برگها ، گلها یا ساقه ها می گذارند.

لارو برای بیرون آمدن از تخم از آرواره های جوانش استفاده می كند و از این تخم كه كمی بزرگتر از سر سوزن است لاروی خارج می شود كه به سختی قابل مشاهده است ؛ از این به بعد لارو با ولع باورنكردنی شروع به خوردن مواد گیاهی اطرافش می كند . اگر چه این لارو به شدت تغذیه می كند ، اما در اندازه آن تغییری صورت نمی گیرد ؛ او بعد از چند روز اشتهای خود را از دست می دهد و سست ، بیحال و كمرنگ شده به دنبال پناهگاهی می گردد. بعد از پیدا كردن محلی مناسب ، محكم به آن چسبیده و بدنش را به طریق پیچاندن در همه جهات منقبض و منبسط می كند. او در مواقعی این كار را متوقف می نماید ، مثل اینكه می خواهد استراحت كند ولی این توقف برای این است كه كار را با قدرت بیشتری دنبال نماید . سپس بعد از مدتی پوست به صورت طولی و در قسمت پشت بدن شكافته شده و این شكاف از سر تا انتهای بدن ادامه می یابد و لارو سر خود را آزاد كرده و سپس بقیه بدن را آزاد می كند ؛ در این مرحله از حالت فشرده و منقبض رها شده و به اندازه حقیقی و طبیعی خود مشاهده می گردد . در این مراحل ، یعنی از ابتدای تغذیه تا رشد كامل چهار تا پنج بار پوست اندازی صورت می گیرد.

بعد از این پوست اندازیها ، خصوصیات لارو بالغ كاملا" ظاهر می شود ؛ سرلارو گرد بوده و دو لكه كوچك و برآمده سیاه ، مانند دو چشم در هر طرف قابل مشاهده است . دهانش با دهان حشره بالغ ( پروانه) متفاوت می باشد و دارای برآمدگی است كه از آن رشته های ابریشمی ترشح می شود.

بدن لارو به دوازده حلقه یا بند شبیه به هم تقسیم شده كه در همه آنها به جز سه بند اول یك روزنه وجود دارد. هوا از این روزنه ها وارد لوله های تنفسی می شود. هشت جفت پا به زیر بدن متصل است كه به  لارو كمك می كند تا حركت كند . همه لاروها دارای دو نوع پا می باشند : سه جفت اول مخروطی و بند بند بوده و دارای یك پنجه انتهایی هستند، كه پاهای حقیقی پروانه ، بعدا" از آنها به وجود می آیند. پاهای دیگر ، غشایی یا كاذب نام دارند؛ این پاها شبیه استوانه های لوله ای بزرگی می باشد كه در انتهای آنها یك سری قلابهای ظریف وجود دارد. او قادر است این پاهای كاذب را در همه جهات بگرداند و آنها را بیرون آورده یا به داخل بدن بكشد . این پاهای كاذب در پروانه ها بطور كامل ناپدید می شوند.

بدن بعضی از لاروها كاملا برهنه است، اما بدن بسیاری از آنها توسط موهای نرم و زبر و برآمدگی هایی پوشیده شده است.

پروانگان مخصوصا در دوره لاروی غرائز شگفت انگیزی  از خود نشان می دهند. بیشتر آنها به تنهایی بر روی گیاهان مختلف ، داخل ساقه ها یا درون میوه و گلها زندگی می كنند .بعضی ها با پیچاندن یك برگ یا    " دوختن " چند برگ توسط نخهای ابریشمی برای خود پناهگاه می سازند. عده دیگری برای خود پیله ابریشمی می بافند . دسته ای از لاروها بصورت گروهی یا خانوادگی برای خود پیله ابریشمی می بافند. دسته ای از لاروها بصورت گروهی یا خانوادگی در درون یك كیسه بزرگ ابریشمی زندگی می كنند . دسته ای دیگر در یك " چادر" كه در چمنزار بر پا كرده اند ، بسر برده و پس از خوردن گیاهان اطراف و تمام شدن آذوقه ، اردوگاهشان را بر هم زده و به محل جدیدی نقل مكان می كنند.

همه لاروها كم و بیش تارهای فراوان ابریشمی می بافند كه در ظرافت ، قدرت و رنگ با هم تفاوت دارند. رنگ تارها می تواند سفید ، زرد یا قهوه ای باشد . همه می دانند كه كرم ابریشم از تارهایش برای ساختن پیله استفاده می كند و در پیله تغییر شكل می دهد ؛ همگان با ارزش اقتصادی این پیله ها برای بافتن پارچه های ابریشمی واقف می باشند ولی باید بدانیم كه بسیاری از گونه ها چنین پیله ای نمی سازند و از تارهای ابریشمی خود برای كشیدن و محكم كردن برگها ( جهت پنهان شدن در زیر آن ) یا ساختن پناهگاهشان استفاده می كنند.

در مواقعی كه یك لارو توسط باد از روی درخت می افتد ، سرعت خود را با تنیدن یك رشته ابریشمی ، كم می كند و سپس در موقع مناسب توسط همان رشته دوباره به روی درخت بر می گردد ؛ به همین صورت اگر خطری او را تهدید كند خود را از روی شاخه یا برگی كه روی آن قرار گرفته پایین انداخته ، به تار ابریشمی آویزان می شود و به آرامی بر روی زمین فرود می آید .

در هنگامی كه لارو احساس كند زمان تغییر حالت جدید یعنی شفیرگی فرا رسده است ، به دنبال پناهگاهی امن و راحت می گردد . شفیرگی ، مرحله ایست كه طی آن لارو كرمی شكل تبدیل به یك پروانه بالغ می شود؛ از لحاظ ظاهری حالتی شبیه خواب یا یك نوع مرگ كاذب است لیكن در درون آن تغییرات درونی ( فیزیولوژیك ) عظیمی صورت می گیرد كه عامل تبدیل آن به حشره بالغ می شود .

نحوه تبدیل لارو به شفیره در گروههای مختلف تفاوت زیادی با هم دارد . بعضی از لاروها مانند كرم ابریشم پیله ای برای خود درست كرده تا از آنها مواظبت كند . عده ای دیگر محفظه ای در زمین یا زیر یك ریشه درست كرده و آن را با لایه ای از ابریشم مفروش می سازند . گروهی دوران شفیرگی خود را درون ساقه گیاهان سپری می كنند، اما بسیاری از پروانگان ، مخصوصا پروانه های روز پرواز این عمل را در هوای آزاد انجام می دهند ؛ بطور مثال می توان از لارو چلچله پروانگان و كلم پروانگان نام برد كه وقتی لارو محل مناسبی مثل ساقه یا تنه درختی را پیدا كرد ، توسط تارهای ابریشمی ، انتهای بدنش را به تكیه گاهی محكم می نماید و سپس سر و بدنش را به عقب خم كرده ، یك حلقه ابریشمی ایجاد می كند تا بدن او را نگهدارد . این حلقه در دو طرف بدن به تكیه گاه متصل است . لارو ، بعد از این عمل ، بدن خود را منقبض كرده پوست اندازی می كند ، اما اكنون این لارو نیست كه از زیر پوست قدیمی ظاهر می شود ، بلكه شفیره ای با شكلی كاملا"متفاوت است .

این شفیره با همین شكل و با پوستی سخت از جنس مواد شاخی ( كراتین ) زمستان را سپری می سازد . در ظاهر به نظر می رسد كه سر و پاها وجود ندارد ولی با كمی دقت آثار اعضای پروانه بالغ مثل شاخكها ، خرطوم و بالها بر روی شفیره مشخص می شود .

در فصل بهار و گرم شدن هوا ، شكافی در پشت سر شفیره بوجود آمده و پروانه بالغ در میان پوسته قبلی نمایان می گردد . او در مدت كوتاهی خود را بطور كامل از پوسته شفیرگی رها می كند .

در لحظات اولیه پاها هنوز ضعیف هستند و وزن بدن را به سختی تحمل می كنند ؛ بالها چین خورده و تقریبا مچاله ، كوتاه ، ضخیم و برای پرواز نامناسب هستند ؛ خرطوم نیز مستقیم است اما به زودی ، در مجاورت هوای آزاد ، رطوبت اضافی تبخیر شده ، پاها قویتر می شوند ؛ خرطوم پیچیده و در بالا جمع می گردد و چینهای بال باز می شوند.

در این مرحله هیچكدام از اعضاء دوران لاروی به چشم نمی خورند : اعضای دهانی او آنچنان به صورت خرطوم بلند برای نوشیدن شهد گلها تبدیل شده كه دیگر قابل تشخیص نمی باشد ؛ پاهای كاذب ناپدید شده اند و تنها پاهای حقیقی باقی مانده اند ، اما آنها نیز كاملا متفاوت هستند و بصورت باریك و نرم درآمده اند . راز این تحولات در پروانگان بدین ترتیب بوده كه در تمامی این مراحل تا بلوغ كامل ، در زیر پوست لاروی و شفیرگی اندام جدید كم كم در حال شكل گرفتن بوده است .

این پروانه اكنون پرواز می كند تا بر روی نزدیكترین گل فرود آمده شهد آن را برای اولین بار بنوشد.