"قاوال" كه همان دایره ی آذربایجانی است، در موسیقی آذربایجان كاربرد وسیعی دارد. زیرا هم در موسیقی كلاسیك آذربایجان، كه معادل موسیقی دستگاهی ایران است و در آذری به موقام موسیقی-سی مشهور، نواخته می شود و هم در موسیقی عاشقی (در آذری به عاشقلار موسیقی-سی مشهور است) و هم در موسیقی های شاد ویژه ی عروسی ها (تویلار). البته دیگر سازهای كوبه ای هم مانند "ناقارا" (سازی استوانه ای-شكل كه بیشتر شبیه تنبك نواخته می شود و در ارمنستان به دهل معروف است!)، "قوشا ناقارا" (طبلی كه مانند دو كاسه است كه روی آن پوست می كشند و با چوب می نوازند. قوشا در آذری به معنی جفت است.) و دهل در آذربایجان نواخته می شوند.
در موسیقی كلاسیك آذربایجان، قاوال توسط خواننده نواخته می شود و در گروه های سنتی آذربایجان یك خواننده توسط "تار" و "كامان" (كمانچه ی آذری) همراهی می شود.
در موسیقی عاشقی، عاشق كه قاعدتاً هم باید خواننده باشد، هم نوازنده ی ساز (قوپوز) و هم شاعر، معمولاً توسط یك قاوالچی (نوازنده ی قاوال) و بالابان (سازی بادی كه چون برای نواختن آن لای دو لب قرار می گیرد "بالبان" – به آذری بالابان – نامیده می شود) همراهی می گردد. در عروسی ها قاوال همراهی كننده ی "گارمان" (سازی بادی شبیه به آكاردئون) یا تار یا "كامان" یا تركیبی از این سازها است. البته "ناقارا" هم به تازگی ترویج یافته است و همان طور كه اشاره كردم در ارمنستان هم به خوبی نواخته می شود.برخی از آذری ها به قاوال، دف هم می گویند.
تبصره: در ارمنستان، همان واژه ی قدیمی "دپ" برای دایره استفاده می شود. ارامنه كه موسیقی سنتی آنها نزدیكی قابل توجهی به موسیقی آذری و ایرانی دارد از سازهای تار، كیمانچا (همان كمانچه) و دودوك (همان توتك آذری)، دهل (همان ناقارای آذری) و … استفاده می كنند.ظرفیت های قاوال، بر خلاف دف كردی كه امروزه دیگر سازی ملی است، همچنان ناشناخته است و اگر همت زنده یاد "محمود فرنام" (نوازنده ی دایره) نبود، وضعیت قاوال از این هم بدتر بود. سازهای دایره ای شكل با اندازه ی متوسط كه در نقاط گوناگون ایران استفاده می شوند، بسیار ناشناخته هستند. منظورم از سازهای دایره ای شكل بزرگ، سازهایی با ابعاد در حدود دف كردی است و سازهای دایره ای شكل كوچك، سازهایی در ابعاد رق عربی (شبیه دایره زنگی اروپایی به نام تمبورین) و سازهای دایره ای شكل متوسط، سازهایی با ابعاد در حدود دایره ی آذری.
قاوال كه سازی همراهی كننده محسوب می شود، در چند دهه ی اخیر پیشرفت خوبی داشته است و یكی از قویترین نوازندگان آن، لطیف طهماسبی زاده است كه گرچه در بین ایرانی های غیر آذری شناخته شده نیست، از تكنوازان بسیار خوب قاوال است. كمه ی قاوال از چوب است و پوست آن معمولاً از بز یا ماهی، گرچه امروزه روی آن طلق های مصنوعی نیز كشیده می شود.