خاك بعنوان بستری برای محل استقرار و رشد گیاهان در ارزیابیهای اكولوژیك از اهمیت ویژهای برخوردار است. خاك های مناطق بیابانی شامل گروهی از خاك های موجود می باشند كه به لحاظ تأثیر عوامل مختلف در زمان تشكیل و یا در سیر تكامل خود خواص ویژه ای پیدا كرده اند، چرا كه این خاكها در شرایط اقلیمی و زمانهای متفاوتی از مواد مادری تشكیل شده اند.
با توجه به نوع عوامل مؤثر در تشكیل و تكامل خاك ها و شدت اثرگذاری آنها، بیان خصوصیات و شرح ویژگی خاك های مناطق بیابانی در محدوده ای خاص قابل ارائه است. در تمامی سیستمهای طبقه بندی خاك ، طبقاتی به خاكهای بیابانی اختصاص یافته و ویژگیهای آن تشریح شده است.
سیستمهای طبقه بندی كشورهای مختلف، بر مبنای دادههای خام مطالعات خاك همان كشورها شكل یافته است ( داده ها شامل هر دو جنبه پیكرشناسی پروفیلهای شاهد ونتایج آزمایشگاهی نمونه ها بوده است). بطور مثال سیستم طبقه بندی امریكایی Soil Taxonomy بر اساس تجزیه وتحلیل دهها هزار پروفیل شاهد كه از اوایل قرن بیستم مطالعه شده بود استوار است كه نهایتا در سال 1975 جمع بندی و به صورت یك روش جامع، طبقه بندی و ارائه گردید و همواره بر اساس اطلاعات جدید مورد اصلاح قرار گرفته است.
هر دو سال یكبار راهنمای اصلاحات آن منتشر می شود مخصوصا در سالهای اخیر بیشترین تغییرات مرتبط با مناطق خشك بوده است. دركشور ما نیز از دهه 1340 تاكنون مطالعات خاكشناسی و قابلیت اراضی به تعداد فراوان و با دقت و كیفیت های متفاوتی انجام یافته وحجم بزرگی از اطلاعات را فراهم آورده است.
بطور كلی بیشتر خاكهای مناطق بیابانی ایران در دو ردة اریدیسول و انتی سول و گاهی مالی سول قرار میگیرند (هر چند خاكهای ورتی سول، اینسپتی سول و مالی سول نیز در مرز این خاكها و در داخل مناطق بیابانی ممكن است یافت شوند)، این خاكها اغلب دارای رژیم رطوبتی اریدیك بوده و در بعضی مناطق دارای رژیم رطوبتی اكوئیك هستند.
از این نظر می توان گفت ویژگیهای محدود كننده و یا تقویت كننده خاك برای استقرار و توسعهی حیات گیاهی، شاخص مهمی از عامل خاك است كه برای تفكیك قلمروهای مناطق مختلف بكار می رود. از اینرو بیابانها با ویژگیهای محدود كننده خاك مواجه بوده و این ویژگیها میتوانند محدوده گسترش مناطق بیابانی را بازگو نمایند. در این مطالعه ویژگیهای محدود و مهمی از خاك شامل شوری، قلیائیت، گچ، عمق، بافت و سله بندی برای تعیین قلمرو مناطق بیابانی در نظر گرفته شده است و محدوده بیابانهای خاكشناسی شامل مناطقی بوده است كه اساساً تمام واحدهای اراضی یا بخشهای زیادی از آنها، دارای ویژگیهای شیمیایی و یا فیزیکی خاصی است كه برای ایجاد یا توسعه زیستگیاهی محدودیت ایجاد مینماید.
هدف اصلی مطالعات خاك در طرح تعیین قلمرو جغرافیایی محدوده های بیابانی ایران، یافتن ارتباطات منطقه ای وناحیه ای در شرائط خاص بیابانهای كشور بین عواملی نظیر چرخه آب شناسی، مواد مادری، اقلیم، ویژگیهای پیكرشناسی زمین (ژئومرفولژی) از یكسو و روند تشكیل و تحول و درجه حاصلخیزی خاك از سوی دیگر است كه همگی آنها در نوع و تراكم پوشش گیاهی متجلی شده است.
راهبرد اصلی مطالعه حاضر نیز این بوده است كه درگام نخست، پایگاهی اطلاعاتی از داده های مرتبط با خاكهای مناطق بیابانی كشور فراهم آورده و درگام بعدی آنها را با اطلاعات سایر گروهها همگام و هماهنگ نماید تا پس از حصول شناخت عمیقتر نسبت به روابط بین اجزاء ، توصیفاتی دقیق و منطقه ای از خاكهای بیابانی كشور ارائه دهد. این توصیفات خواهد توانست مبنای دسته بندی و تولید نقشه بیابانها را از نظر خاك فراهم آورد.
نظرات بسته شده است.