طبقه بندی پروانه ها

گروه ( رده ) حشرات Insecta:

گروه ( راسته ) پولك بالان Lepidoptera:

 

1-    گروه ( زیر راسته ) پروانه های روز پروازRhopalocera

2-    گروه ( زیر راسته ) پروانه های شب پروازHeterocera

 

برای تشخیص این دو گروه از یكدیگر باید توجه كرد كه پروانه ها در هنگام استراحت بالها را به صورت عمودی در پشت بدن نگاه می دارند در صورتی كه بیدها ( پروانه های شب پرواز) بالها را به صورت شیروانی در دو طرف بدن قرار می دهند؛ علاوه بر این بالهای پروانگان درهنگام پرواز ، مستقل می باشد در صورتی كه در بیدها بالهای عقب توسط رابطی به بالهای جلویی متصل است ؛ این رابط در واقع قسمتی از بال عقبی است كه مانند موهای باریكی بر آمده شده و در داخل حلقه كوچكی در بال جلو فرو می رود؛ این تفاوت در بالهای پروانه ها و بیدها نحوه پرواز آنها را كاملا متفاوت می سازد ، یعنی در پروانه ها كه بالها آزادانه حركت می كند ، پرواز نامنظم و زیگزاگ بوده ، در حالیكه در بیدها كه بالها ( توسط رابط) به هم متصل است ، پرواز سریع و مستقیم صورت می پذیرد. تفاوت عمده دیگر اینست كه در پروانه ها شاخكها در انتها گرزی شكل هستند ولی در بیدها گرزی نبوده و شكلهای مختلفی به خود می گیرد، مثلا به صورت "پر" یا " دندانه ای" می باشند.

در نهایت لازم به آگاهی است كه هر جاندار منجمله پروانگان دارای اسمی دو قسمتی مشخص و بین المللی هستند كه اولی مشخص كننده جنس و دومی مشخص كننده گونه می باشد. بطور مثال اسم علمی پروانه دم چلچله ای ماكائون عبارت است از :

 

پاپیلیو ( اسم جنس )              ماكائون ( اسم گونه )               Papilio machaon

 

خانواده اصطلاح علمی دیگری است كه به تعدادی از جنس ها با خصوصیات مشترك اطلاق می شود.

موضوع اصلی این كتاب پروانه های روز پرواز ایران می باشد. در ایران از پروانه های روز پرواز هفت گروه ( خانواده ) گزارش شده است. كه عبارتند از :

 

1- چلچله پروانگان    Papilionidae

2-زیبا پروانگان  Pieridae                   

3-رنگین پروانگان  Nymphalidae

4- قهوه ای پروانگان Satyridae     

5-آبی و مسی پروانگان Lycaenidae  

6 –شاه پروانگان Danaidae  

7 –منقار پروانگان Lybetheidae 

 

خانواده علفزار پروانگان ایران ( Hesperidae) که شباهتن زیادی به روز پروازها دارد نیز در  سایت کویر ها و بیابان های ایران مورد بررسی قرار می گیرد.

 

1-خانواده چلچله پروانگان

این خانواده شامل پروانه های بسیار بزرگ و زیبا است . در سراسر جهان دارای 700 گونه می باشد كه اغلب آنها در نواحی استوایی زندگی میكنند . البته در همه جا به نمونه هایی آشنا و جالب از آنها بر می خوریم . در ایران از این خانواده 6 جنس و 9 گونه گزارش شده است . نام انها از لغت لاتین پاپیلو به معنای پروانه می باشد.

این پروانه های باشكوه و رنگارنگ با قدرت پرواز كرده ، حریصانه به دیدار گلها می شتابند. در بال آنها رنگهای روشن با الگوهای زرد ، سفید ، نارنجی ، قرمز ، آبی ، و سبز قوس قزحی غالب می باشد. خیلی از آنها توسط رنگها و مواد شیمیایی خاص از حمله پرندگان در امان می مانند.

لارو آنان بسیار متفاوت و اغلب دارای رنگهای روشن می باشند. شفیره ها خود را توسط یك حلقه ابریشمی خاری شكل در انتهای بدن و یك صفحه نرم ابریشمی بر گیاهان نگاه می دارند.

2- خانواده زیبا پروانگان

این گروه شامل پروانه های سفید و نارنجی می باشند؛ آنها دارای اندازه ای متوسط بوده و شكل نرها معمولا با  ماده متفاوت می باشد. در این گروه مانند دم چلچله ایها و برخلاف بسیاری از پروانگان دیگر دو پای جلو كاملا فعالاست . تخمها بلند و دوكی شكل بوده و لاروها دارای عادتهای غذایی مختلفی هستند، بطور مثال گروهی از آنان به گیاهان تیره شب بو ، گروهی به تیره نخود و گروهی هم به درختچه هایی از تیره عناب علاقمند می باشند. تعداد كمی از نظر كشاورزی مضر محسوب می شوند. شفیره ها معمولا به رنگ سبز یا قهوه ای می باشند كه توسط یك كمربند و صفحه ابریشمی به  تكیه گاه متصل می شوند.

نام این خانواده از لغت یونانی Pieridesگرفته شده كه اشاره به 9 تن از فرشتگان الهام كننده شعر و هنرهای زیبا می باشد . به همین دلیل نگارنده نام زیبا پروانگان را به جای كلم پروانگان برای این خانواده انتخاب كرده است زیرا گونه های مختلف آن به هیچ وجه محدود به این گیاه یا تیره آن  نمی باشند.

اعضاء این خانواده شامل 1500 گونه است كه در سراسر جهان زندگی می كنند ؛ از ایران تنها 37 گونه گزارش شده است كه به معرفی و شرح زندگی تعدادی از آنان می پردازم.

3- خانواده شاه پروانگان

این خانواده در جهان دارای 300 گونه است كه اكثر آنها در مناطق استوایی و نزدیك استوا زندگی می كنند . اسم آنها از افسانه های یونان باستان گرفته شده و اشاره به 50 دختر داناوس دارد. در ایران یك گونه گزارش شده است كه بیشتر در جنوب كشور یافت می شود.

4- خانواده رنگین پروانگان

این گروه بزرگترین خانواده پروانه های روز پرواز را شامل می شوند و دارای تعداد زیادی از گونه ها بوده كه دارای زیبایی رنگ و تنوع محل زندگی قابل توجهی می باشند.

آنها به جای شش پا از چهار پا برای حركت استفاده می كنند و دو پای كوچك جلویی را به سینه می چسبانند . لغت چارپا پروانگان نیز از این جهت به آنان گفته می شود ، ولی از آنجایی كه بعضی از سایر گروه های پروانگان نیز دارای چنین خصوصیتی می باشند از این كلمه استفاده نشد . شفیره ها آراسته به طرح ها و رنگهای روشن بوده ، اغلب دارای خطوط اصلی نامنظمی هستند . بالغین به دیدار گلها علاقه خاصی دارند . این خانواده در جهان دارای 4000 گونه می باشد . در ایران 33 گونه گزارش شده است كه به معرفی و توضیح زندگی تعدادی از این گونه ها می پردازم.

5- خانواده قهوه ای پروانگان

خانواده ای از پروانه های كوچك تا متوسط می باشند كه در سراسر جهان یافت می شوند . زیستگاه آنها بطور عمده در علفزارها می باشد .مشخصه اصلی این خانواده ، متورم بودن یكی از رگبالهای بال جلو است . پاهای جلو نیز مانند خانواده رنگین پروانگان به تحلیل رفته و چهار پا فعال می باشد . لاروها از انواع علفها تغذیه كرده و معمولا سر و انتهای بدن آنها باریك است . شفیره ها به صورت آویخته و در بعضی گونه ها بر روی زمین تشكیل می شود.

اكثر آنها قهوه ای رنگ بوده و در بالها دارای حلقه هایی چشم مانند جهت منحرف كردن شكارچیان هستند. تنوع این خانواده در ایران بسیار بیشتر از كشورهای اروپایی است. این خانواده در جهان دارای 3000 گونه می باشد . در ایران 54 گونه گزارش شده است كه به معرفی و توضیح زندگی تعدادی از این گونه ها می پردازیم.

6- خانواده منقار پروانگان

خانواده كوچكی  از پروانه ها كه شامل 1200 گونه می باشد كه اكثر آنها در آمریكای جنوبی زندگی می كنند. خصوصیت اصلی آنان وجود قطعات دهانی رشد یافته ای است كه شبیه نوك یا منقار می باشد. از این خانواده در ایران یك گونه گزارش شده است .

7- خانواده آبی و مسی پروانگان

بزرگترین خانواده پروانه های روز پرواز می باشند كه شامل حدود 7000 گونه در سراسر جهان است. اكثر آنها در نواحی استوایی مخصوصا جنوب شرقی آسیا زندگی می كنند . تعداد گونه ها در كشورمان به تنهایی با اروپا و آمریكا برابری می كند به طوری كه در ایران حدود 100 گونه ، در قاره اروپا 100 گونه و در آمریكای شمالی نیز 100 گونه از این خانواده گزارش شده است.

اعضاء این خانواده به طور كلی دارای اندازه ای كوچك تا متوسط می باشند و عرض بالها بین 3 تا 4 سانتیمتر است . رنگ این پروانه ها دارای منشاء فیزیكی است و بر اثر شكست نور در بالها ایجاد شده بنابراین دارای جلای فلزی بوده و دائمی می باشد . نوزادان (لاروها) خود را به خوبی استتار كرده ، از گلها تغذیه می كنند و بسیاری دارای زندگی همزیستی با مورچگان می باشند.

نام این خانواده لغت یونانی Lykaina  كه لقب آافرودیت است گرفته شده؛ آفرودیت در یونان باستان نشانه عشق ، باروری و زیبایی است.

پروانه های این گروه را معمولا و بطور كلی به سه دسته تقسیم می كنند: پروانه های آبی ، پروانه های مسی رنگ و پروانه هایی كه دارای نقوش رگه مانند تزیینی در زیر بالها و یك دم انتهایی كوچك بال عقب می باشند. در ایران مانند سایر نقاط جهان اكثر پروانه های این خانواده به گروه آبی تعلق دارند.

در قرنی كه گذشت ( قرن بیستم ) پیشرفتهای قابل ملاحظه ای در زمینه شناسایی این پروانگان در كشورمان به دست آمد.

8- خانواده علفزار پروانگان

خانواده ای از پروانه ها با اندازه ای كوچك تا متوسط می باشند ( عرض بالها 1 الی 6 سانتیمتر است ) ؛ در سراسر جهان پراكندگی دارند ولی اغلب آنان در آمریكای جنوبی بسر می برند .

بعضی از خصوصیات آنها شبیه پروانه ها و بعضی شبیه بیدها می باشد ؛ شاخك ها دارای گرز بوده و از هم فاصله دارد. قسمت پیشانی فراخ و بدن ستبر است . آنان اغلب در روز پرواز می كنند و دارای رنگ آمیزی قهوه ای تیره یا نارنجی می باشند . این خانواده دارای 4000 گونه است . در ایران 26 گونه گزارش شده است .

4 نظرات
  1. هما می‌گوید

    شما لینگ وبلاگ من شدید.بسیار مطالعه میشوید

  2. بهروز می‌گوید

    سلام دوست عزيز مطالب بسيار جالبي در رابطه با پروانه ها بود موفق باشيد دوست داشتي سري هم به وبلاگ من بزن . متشكرم

  3. نرگس می‌گوید

    ممنون به خاطر مطالب مفید و سودمندتون
    می شه منابع ای رو که استفاده کردید ذکر کنید
    باز هم ممنون

  4. عباس غفاری می‌گوید

    اینجانب عضو انجمن حشره شناسی بخصوص پروانه ها پسندیدم واز وبلاگم با نام پروانه و رنگ دیدن فرمائید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.