پوشش جانوری تالاب هامون

 

نام انگلیسی :  hamoon wetland    

نام فارسی :  تالاب هامون

 

موقعیت جغرافیایی

لیست ماهیان تالاب هامون در جدول  ذكر گردیده است. متأسفانه به جهت حوادث طبیعی و انسانی مثل خشكسالی های پیاپی و معرفی بدون مطالعه گونه های جدید، برخی از گونه های بومی و اقتصادی منطقه از جمله ماهی Schizothorax zarudnyi  در معرض تهدید قرار گرفته اند؛ در زبان فارسی آن را هامون ماهی یا انجك می نامند و افراد محلی به آن ماهی سفید هامون، سفیدك و یا وطنی می گویند. این گونه در جهان فقط مختص حوضه سیستان است  . تا پیش از دهه 1360 مهمترین منبع تأمین كننده پروتئین سفید مردم و درآمد صیادان منطقه محسوب می شده است  و طبق اظهارات صیادان قدیمی وزن آن در گذشته به 10 كیلوگرم می رسیده است  و سالیانه حدود 250 تن از این گونه از دریاچه استحصال می شده است.

 

تغییر تركیب گونه ای دریاچه باعث گردید كه جمعیت گونه وارداتی كپور معمولی Cyprinus carpio  به علت شرایط آسان تكثیر و تولید مثل به شدت افزایش یابد حال آنكه هامون ماهی نتوانست به سرعت كپور معمولی زاد و ولد نماید. تحقیقات نشان داده كه كپور معمولی رقیب سرسخت غذایی هامون ماهی است. با كاهش سفره غذایی هامون ماهی، جمعیت و وزن این گونه در مخاطره افتاد بطوری كه طبق مطالعات سال های 1378، 1380 و 1381 تعداد آن بسیار كاهش یافته و میانگین وزن آن به كمتر از 700 گرم رسیده است  و بر اساس طبقه بندی كتاب سرخ IUCN در رده گونه های آسیب پذیر قرار گرفته است ؛ به همین دلیل تلاش برای بقای نسل آن اهمیت جهانی یافته است. در سال های اخیر مدیریت شیلات سیستان اهتمام جدی به تكثیر و تولید مثل این گونه از خود نشان داده است و تكثیر مصنوعی آن تاكنون دو مرحله در سال 1380 توسط كارشناسان داخلی و 1382 توسط كارشناسان خارجی ( تصویر5-4) و حمایت UNDP در راستای طرح توسعه آبزی پروری استان سیستان و بلوچستان صورت گرفته است كه در نهایت موفق به تكثیر ماهی شیزوتراكس و آموزش آن به كارشناسان بومی گردیدند .
جدول فهرست ماهی های تالاب هامون

 

فیتو پلانكتون ها
با وجودی كه پلانكتون ها ارگانیزم های بسیار ریزی هستند ولی در حیات آب ها نقش مهمی را ایفا می نمایند و كلیه حیات جانوری در یك دریاچه را تحت الشعاع خود قرار می دهند. زیرا بصورت زنده و مرده مورد تغذیه سایر آبزیان قرار می گیرند و عامل مهمی برای تشكیل پلانكتون های جانوری هستند كه خود توسط حیوانات بزرگتر و در نهایت انسان به عنوان غذا مورد مصرف قرار خواهند گرفت. جنس های متنوعی از فیتوپلانكتون در دریاچه هامون زیست می كنند از جمله Ankistrudesmus, Synedra, Secendesmus , Binuclaeria , Chlorophyta , Nitzchia, Oscillatoria , Oocystis , Cyclotella , Microcystis ,Perisinium  كه در قسمت های مختلف دریاچه با توجه به خصوصیات فیزوكوشیمیایی آب ، انواع آن ها متفاوت است. مثلا در مكان های ورودی آب در حوزه رودخانه هیرمند و كانال های آبرسانی كه جریان آب تند است بیشتر انواعی از فیتوپلانكتون های باریك و سوزنی شكل نظیر Nitzchia و Synedra, مشاهده می گردد كه مقاومت كمتری در مسیر جریان آب ایجاد می نمایند. درمكان های آرام كه حركات زیادی وجود ندارد و دریاچه دارای آب تازه و صاف است، كه در بیشتر قسمتهای دریاچه این شرایط برقرار است، فیتوپلانكتون های سبز و طلائی درشت جثه نظیر Secendesmus زیست می كنند. در نواحی جنوبی تر دریاچه، بعلت بدی شرایط، عدم تعویض آب و امكانات نامساعد زیست محیطی منحصرا جلبك های آبی مقاوم مانند Oscillatoria قادر به رشد و نمو و حیات می باشند .


زئوپلانكتون ها
امروزه اهمیت وجودی زئوپلانكتون ها در ساختار اكوسیستم های آبی و همچنین ارزیابی توان تولید در هر نوع آبی شناخته شده می باشد و در این راستا تاكنون مطالعات و پژوهش های بسیار زیادی انجام پذیرفته و در آتیه نیز باید انجام پذیرد. موجودات فوق به عنوان دومین عامل در زنجیره تولید اكوسیستم های آبی نقش تعیین كننده ای دارند و شناخت آن ها می تواند به سیستم و میزان برداشت تولیدات، خط تازه ای بدهد. راسته های مختلفی از جمله (Asplanchoa , Rotifera, (Ciliophora , Naplius) Copepoda ,(Zoothamnium, Tintinnidium) Ciliophora ,(Polyarthera ,Bosmina) Cladocera Syncheata) , (Arecella) Rhizopoda , Rotatoria در دریاچه شناسایی شده است . اما تنوع گونه ای در مناطق مختلف دریاچه شدیدا تحت تأثیر شرایط و خصوصیات آبی محل زیست آن هاست و پراكندگی و فراوانی هر گونه را تحت الشعاع خود قرار می دهد. كدورت و گل آلودگی توأم با جابجائی های شدید توده آب كه بر اثر بادهای موسمی ایجاد می شود عامل مهمی در تنزل تنوع گونه ای (به علت تغییراتی در خصوصیات فیزیكوشیمیایی آب ، شرایط نوری، تغذیه ای و غیره) می باشد. سیلابی و گل آلود بودن آب توأم با حركات و تلاطم های بسیار شدید عامل مهمی در متلاشی شدن و نابودی جامعه زئوپلانكتونی است مثلا محل های ورودی آب از جمله نقاط با تنوع بسیار كم گونه ای بوده و زئوپلانكتون های مشاهده شده در اغلب موارد به دلیل جریان تند آب سالم و سرزنده نستند ؛ گونه های شناسایی شده در این نواحی همگی متعلق به راسته Copepoda می باشند. محل های آرام و شفاف بیشترین فراوانی و تنوع گونه ای را دارا بوده و تنوع زئوپلانكتونی من جمله Cladocera ، در آن مناطق بالاست. اما در ایستگاه های جنوبی تر دریاچه بدلیل عمق كم و سطح تبخیر بالا، غلظت نمك ها افزایش یافته  و شرایط سخت تری برای جامعه پلانكتون های جانوری ایجاد می شود. در این گونه مناطق مجددا راسته سیكلوپس Copepoda غلبه داشته و بیشترین تنوع گونه ای را دارا می باشد. باتوجه به فقر جامعه زئوپلانكتونی دریاچه، باید در برنامه تولید آبزیان از گونه هایی كه از این گروه تغذیه می نمایند درحد امكان اجتناب نمود.


پرندگان تالاب هامون
منطقه حفاظت شده هامون بدلیل قرار گرفتن در مركز مناطق كویری و نیمه كویری كشورهای ایران و افغانستان ، تنها مأمن زیست پرندگان مهاجر در این خطه محسوب می شود و به همین دلیل از بعد ملی و بین المللی قابل توجه بوده و توسط سازمان بین المللی حفاظت و حمایت از پرندگان به عنوان زیستگاه با اهمیت پرندگان ( IBA ) معرفی شده است . اكوسیستم هامون در زمان پرآبی منحصر به فرد است، آب شیرین ، زمین های باتلاقی، پخش آب حاصل از طغیان رودخانه ها، نیزارها، و تنوع زیستی بالا از جلبك ها گرفته تا حشرات و ماهیان باعث شده تا این منطقه مأوای صدها هزار پرنده بخصوص پرندگان آبزی و كنارآبزی باشد؛ اما جمعیت آن ها رابطه مستقیمی با میزان آب و پوشش گیاهی موجود در دریاچه دارد. به طور مثال جمعیت شمارش شده در سال 1356 معادل 780000 قطعه بوده است در صورتی كه در سال های خشكسالی هیچ پرنده ای در مسیر مهاجرت خود، در این منطقه توقف نداشته است. بر اساس مطالعات پرنده شناسی در زمان پرآبی 225 گونه از 49 تیره ( خانواده) یعنی حدود نیمی از گونه های پرندگان شناسایی شده ایران در تالاب هامون و اطراف آن زیست می كنند؛ نزدیك به 80% آنها مهاجرند و 99 گونه در منطقه زادآوری دارند. ازمیان آنها گیلانشاه خالدار و درنای طناز شدیدا در معرض خطر انقراض؛ اردك سرسفید در معرض خطر انقراض؛ اردك مرمری (خوتكا مرمری) ، شاه باز و عقاب خالدار بزرگ( عقاب تالابی) آسیب پذیر بوده و 70 گونه نیاز به حفاظت جدی دارند كه در صورت عدم حفاظت به زودی در لیست گون های در تهدید قرار می گیرند .

مناطق پرنده گیر دریاچه هامون از سه قسمت تشكیل می شود:
مناطق اطراف ده لطف الله تا كوه خواجه و زیستگاه های اطراف آن تا نواحی شمال غربی دریاچه (چاه خرما).
مناطق مركزی دریاچه از قریه ادیمی شروع، نواحی اطراف دكه گز، پشت هامونك، ریگ علی الصوفی، بش دلبر تا غرب بخش مركزی آن به نام برینگ.
مناطق شمالی دریاچه بنام تخت عدالت از حدود قریه قرقری تا نیزارهای چونگ سرخ ، چونگ یكدست، چونگ خرگوشی، موش كوشی و نیزارهای هامون پوزك.

 

1 نظر
  1. مریم می‌گوید

    مرسی عالی بود ممنون از زحمات شما

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.