آتشكده آذرگشسب یا آذرجشنس، تخت سلیمان

یكی از مشهورترین و بزرگ ترین آتشكده های فلات ایران كه در آذربایجان غربی در ۴۹ كیلومتری شمال شرق شهر تكاب كنونی قرار دارد امروزه به آن تخت سلیمان می گویند. در دوره شاهنشاهی اشكانیان مهم ترین پادشاه آذربایجان آریوبرزن و پسرش ارت وزد بوده است. بیشتر پادشاهان ایران پس از نشستن بر اریكه شاهنشاهی به نیایشگاه آذرگسشب آذربایجان می رفتند و به درگاه خداوند نیایش و سپاس و درود می فرستاده اند و سپس هدایایی تقدیم می كردند.
آتشكده شیر نیز همان آذرگشسب است كه خرابه های آن نزدیك تخت سلیمان است. ساخت این بنا به بیش از ۳۰۰۰ سال باز می گردد و در كتاب هفتم دینكرد در بند ۳۹ سازنده آن را كیخسرو پسر سیاوش شناخته شده است كه فر ایزدی به او رسیده بود.

آذرگشسب در كنار دریاچه چیچست قرار دارد و در گذشته كاخهای بسیار باشكوه و سترگ در اطراف آن بنا بوده است. این دریاچه به صورت خودجوش هر ثانیه ۴۴ لیتر آب از خود بیرون می دهد. آتشكده ساسانی وسیع ترین تاسیسات ساسانی است كه تاكنون شناسایی و از زیر خاك بیرون آورده شده است. یك آتشكده دارای تعداد زیادی اتاق است. در مركز بنای آتشكده معمولا یك اتاق مربع به شكل یك چهار طاقی با محراب آتش ساخته می شود. دومین اتاق مهم «یزشن گاه» است كه در آن آتش را وقتی برای نیایش در معرض دید نیست، شعله ور حفظ می كردند.

 

تخت سلیمان محوطه ای باستانی است شامل چند كاخ ساسانی و آتشكده آذرگشنسب.در نزدیكی ‌آن دو مجموعه باستانی دیگر به نامهای زندان سلیمان و تخت بلقیس قرار دارد.در اطراف زندان سلیمان آثاری از دوره مادها و سكاها بدست آمده و بر اساس این كشفیات تاریخ منطقه را به هزار سال پیش از میلاد نسبت می دهند.برخی تاریخ نویسان این مكان را محل تولد زرتشت دانسته اند
كاخ ساسانی در زمین مرتفعی واقع است كه در پیرامون آن دریاچه عمیق بیضی شكلی قرار دارد.شمال دریاچه آتشكده آذر گشنسب بر پا بوده و آتش آن تا قرن چهارم هجری روشن بوده است و از آن به عنوان یكی از سه آتشكده مهم ساسانی یاد می شود – آذر فرنبغ،آذر برزین،آذر گشنسب -این محل در قرن هفتم هجری به صورت اقامتگاه تابستانی ایلخانان مغول در آمد .از این آتشكده به نام آتشكده شیز نیز یاد شده است

بهرام گور و خسرو پرویز پس از پیروزی بر دشمنان غنائم جنگی را به این آتشكده هدیه میكردند.این آتشكده آنقدر اهمیت داشت كه شاهان ساسانی پس از تاج گذاری برای زیارت،پیاده از تیسفون به آنجا می رفتند.رستم فرخزاد فرمانده لشگر ساسانی، پس از آنكه فرو پاشی سلسله ساسانی را حتمی دانست در نامه ای به یزگرد سوم از او خواست با تمامی ثروت خود به تخت سلیمان رود
مسعودی می نویسد: و در آنجا تا كنون‌ آثاری شگفت از بنا و تصویر ، با رنگهای جالب از صورت افلاك و نجوم وجهان از خشكی ودریا و آبادی و معدن و ویرانه و گیاه و عجایب دیگر بجاست
ابودلف در سال 341 هجری از روشن بودن آتش آتشكده زرتشتیان در این منطقه می نویسد و در شگفت است كه این آتش كه كانون آن از 700 سال پیش فروزان است چرا خاكستر ندارد. او می نویسد بر بالای گنبد این آتشكده هلالی از نقره نسب شده كه طلسم آن به شمار میرود و قابل تخریب نیست.یاقوت حموی و قزوینی نیز چنین عباراتی را نقل كرده اند.اشپیگل می نویسد : پس از آنكه هراكلیوس به معبد شیز رسید تصویری از خسرو پرویز را دید كه نمایشی بود از آسمان با خورشید، ماه، ستارگان و ایزدان و به كمك دستگاههای مكانیكی آسمان میتوانست بغرد و ببارد. قزوینی می گوید : آ تش دیگر آتشكده ها را از آتشكده شیز میبردند
همچنین بقایای یك معبد آناهیتا نیز در خرابه های ساسانی تخت سلیمان دیده میشود. البته شهرت مذهبی این محل مربوط به آتشكده آن است

در سه كیلومتری شمال غربی تخت سلیمان،تپه ای قرار دارد كه در قله ‌آن حفره ای بزرگ به عمق حدود 100 متر دیده می شود و آنرا زندان سلیمان نامیده اند.در فاصله 7.5 كیلومتری شمال شرقی تخت سلیمان كوهی به نام تخت بلقیس قرار دارد كه در آن آثار بنا های ساسانی دیده می شود .