جبیر

نام علمی : Gazella bennettii نام انگلیسی:  Jebeer gazelle,Indian gazalle   نام فارسی: جبیر

 (كرمانی: بز آهو)(بلوچی: آسك ماده تیهل نرس‍وان)

مشخصات: شباهت زیادی به آهو دارد. تفاوت ظاهری آن وجود شاخ‌های نازك و بلند در ماده‌ها است، در صورتی كه در آهو ماده‌ها معمولاً شاخ ندارند. شاخ جبیرهای نر قوس زیادی ندارد و قدری موازی به نظر می‌رسند خمیدگی انتهای شاخ نیز به طرف جلو متمایل است بر روی شاخ‌های آهو و جبیر نرگره‌هائی وجود دارد ولی نمی‌توان به وسیله آنها سن حیوان را تشخیص داد (بلند ترین شاخ كه مربوط به استان فارس است 32 سانتی متر طول دارد). موها كوتاه به رنگ زرد تیره متمایل به قرمز زیر بدن و كفل‌ها سفید است. موهای دم نسبتاً بلند وسیاه رنگ است.

اندازه‌ها: طول سروتنه 90 تا 110سانتی‌متر دم 15 تا 20 سانتی‌متر ارتفاع 55 تا 65 سانتی‌متر وزن 15 تا 25 كیلوگرم.

زیستگاه: مناطق بیابانی و نیمه استپی معمولاً تپه‌ماهورهای كوتاه اطرافت رودخانه‌های خشك شكسته‌ها قیچ‌زارها تاغ زارها و بوته زارهای بلند را به دشت‌های صاف ترجیح می‌دهد.

پراكندگی: حاشیه كویر مركزی و كویر لوت. از منطقه حفاظت شده توران تا پارك ملی كویر استان یزد جنوب فارس كرمان هرمزگانع سراسر مناطق ساحلی جنوب تا بلوچستان سیستان و جنوب خراسان پراكندگی دارد.

پراكنش جهانی: شرق آفریقا عربستان تا هندوستان.

عادات: روز گرد است. گاهی شب‌ها نیز به چرا می‌رود. غالباً به صورت جفت یا دسته‌های كوچك (پنج تا 25 رأس) دیده می‌شوند. حیوان پر طاقتی است. شرایط سخت مناطق كویری را به خوبی تحمل می‌كند. به آب كمی احتیاج دارد. در بعضی از مناطق آب مورد نیاز بدن خود را از گیاهان تأمین می‌كند. جبیر از شترها ترس چندانی ندارد معمولاً‌ در جوار آنها در حال چرا مشاهده می گردد. برخی از شكارچیان در پناه شترها و هماهنگ با گام‌های شتر به جبیرها نزدیك می‌شوند و آنها را شكار می‌كنند.

غذا: از علوفه بوته‌ها و برگ درختان تغذیه‌ می‌كند.

تولیدمثل: در مناطق گرمسیر اوایل پاییز و در مناطق سردسیر اواخر پاییز جفت‌گیری می‌كند. مدت آبستنی حدود 170 روز است. یك یا دو بچه می‌زاید. نوزادان در دو روز اول كاملاً بی‌حركت و به اصطلاح افراد محلی خواب هستند. ماده‌ها قادرند چند روز پس از زایمان جفت‌گیری كنند. بنابراین در مناطقی كه شرایط آب و هوا مناسب است و یا به دلایلی مادر بچه‌های خود را از دست داده باشد احتمالاً جبیرها می‌توانند دوبار در سال تولیدمثل كنند. بچه‌ها تا حدود پنج ماهگی شیر می‌خوردند و در 20 ماهگی بالغ می‌شوند. طول عمر حدود 12 سال است.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی جبیر یوز كاراكال و گرگ است. به علت تعقیب و شكار آن به وسیله موتور سیكلت و اتومبیل تخریب زیستگاه و اشغال آبشخورها جمعیت آن به شدت كاهش یافته و خطر انقراض نسل آن را تهدید می‌كند. در حال حاضر بیشترین جمعیت جبیر در پارك ملی كویر پناهگاه حیات وحش نایبندان مناطق حفاظت شده بهرام گو و هرمود وجود دارد. 50 رأس جبیر در محوطه محصوری واقع در منطقه حفاظت شده شیر احمد در حومه سبزوار نگهداری می‌شوند. این جبیرهای منطقه حفاظت شده نایبدان هستند كه به این محل منتقل شده‌اند.