در سكوتی غمبار، در كنارهای با امواجی نوازشگر پیكرهای بیجان؛ تا چشم كار میكند ساحل ماسهای مرجانی آرام عمان است و لاشههای رو به اضمحلال دلفینهای بازیگوش. این بار نیز تكرار فاجعهای دیگر، و شاید خودكشی دسته جمعی معترضینی كه فریاد خشمشان را كسی از اعماق آب نشیند. 149 قطعه دلفین راه راه درساحل روستاهای كلیرك و پیاهیجان، شرق خارك واقع در 300 كیلومتری بندرعباس در طی ماههای مهر و آبان جان خود را از دست دادهاند. 79 قطعه آنها به طور پراكنده و 70 قطعه به صورت جمعی. و تاكنون نه علت مرگ این 149 دلفین معلوم شده و نه بعد از 3 سال مرگ 64 دلفین سال 83 كه ممكن است همچنان دردست بررسی باشد. ارگانهای متولی امر یعنی سازمان شیلات و سازمان حفاظت محیط زیست نیز هیچ یك حاضر به پذیرفتن مسوولیت نیستند. سازمان حفاظت محیط زیست وجود هرگونه آلودگی در بافتةای دلفینهای مورد آزمایش، كه در باب سلامت و فساد آنها نیز حرف و حدیث بسیار است را تكذیب و سازمان شیلات نیز منكر دخالت صیادان صنعتی و كشتیهای صیادی میشود. آنها میگویند: «ماهیگیران همگی آموزش دیدهاند و خود بر مسایل اینچنینی واقفند. آنها به دلفینها به عنوان یك حیوان مهربان و كمیاب علاقهمند هستند و اصلا صید دلفینها را نشانه بداقبالی میدانند.» اما آیا تورهای عظیم صیادی نیز با علم به این مسأله در صید، انتخابی عمل میكنند؟! اما شیلاتی با توضیح اینكه تورهای محاصرهای كه برای صید تن ماهیان استفاده میشوند، به طول 1 تا 5/1 كیلومتر به صورت پیالهای عمل میكند و زمان ریخته شدن آنها در دریا تا بالا كشیدن چند ساعت است و با توجه به ضریب هوشی و سرعت بالای دلفینها و وجود وقت و فضای كافی برای فرار دلفینها از داخل تورها، كاملا دخالت تورهای صیادی در كشتار دلفینها را رد میكنند. اما مهندس هوشنگ ضیایی استاد دانشگاه و نویسنده كتاب مرجع راهنمای صحرایی پستانداران ایران با اعتراض به روشهای ماهیگیری صنعتی مرسوم در آبهای جنوبی ایران میگوید: «دلفینها پستانداران هوازی هستند و برای تنفس باید در فاصله زمانی 1 تا 5 دقیقه به سطح آب بیایند. بنابراین گرفتار شدن دلفینها درتورهای صیادی یا باعث خفگی و مرگ آنها میشود و یا در صورت رهایی و فرار و یا آزادسازی توسط صیادان، به دلیل تقلا و خستگی زیاد و احتملا آسیبدیدگی دیگر انرژی كافی ندارند كه به صورت مداوم برای تنفس بالا بیایند. بنابراین خود را به نواحی كم عمق میرسانند تا در شرایطی كه شكمشان را روی ماسهها گذاشتهاند به راحتی از طریق بینی كه خارج از آب است تنفس كنند. و در این شرایط با كمی پیشروی آب در ساحل گرفتار شده و میمیرند.» در تأثیر این مطلب لازم به ذكر است كه عدهای از دلفینهای به ساحل نشسته در دهانه خور گنگان توسط مردم به دریا بازگردانده شدند اما پس از مدتی دوباره به ساحل برگشتند. پیرامون به وقوع پیوستن اینگون فجایع در اتفاقی مشابه در سال 83 انگشت اتهام به سمت كشتی صید صنعتی «آزادگان!» و اینبار متوجه كشتی صیادی «كوشا 2» است. هرچه كه هست صیادان و مردم محلی مصرانه صیادان صنعتی را مقصر میدانند. گفتهها حكایت از آن دارد كه به دلیل كاهش میزان ذخایر تن ماهیان در دریای عمان صیادان به محض رسیدن به گلهای از این ماهیان بیمحابا تورها را در آب رها كرده و بیتوجه به احتمال گرفتار شدن دلفینها آنها را نیز به همراه تن ماهیان بالا میآورند. در بخش محیط زیست میراث خبر نیز در خصوص این مسأله چنین آمده است: «یكی از كارشناسان اعلام كرده است كه یكی از كشتیهای صیادی پس از رویت گله تن ماهیها در كنار دلفینها در اوایل مهرماه سال جاری با مركز تماس گرفته و كسب تكلیف میكند، اما به او دستور تورریزی داده میشود و پس از آن مردم ساحل نشین جاسك به طور مداوم شاهد به ساحل آمدن لاشه د لفینها میشوند.» اما مسوولان امر با تكذیب این مسأله میگویند: «كاپیتان كشتی نیازی به كسب اجازه ندارد و هر زمان كه خود تشخیص دهد تورریزی میكند. ما نمیتوانیم دور از محل به او بگوییم چه زمانی تور خود را به دریا بریزد و چه زمانی نه. ما فكر میكنیم تشعشعات زیردریاییهای آمریكایی با تأثیر بر مغز دلفینها باعث بیماری و به ساحل آمدن آنها و در نهایت مرگشان شده است.» اما گروه متخصصان دلفینشناس اتحادیه جهانی حفاظت IUCN مهمترین عامل تهدید و كشتار دلفینها در دهههای اخیر را ادوات صیادی میداند. صید بیش از ظرفیت، از بین رفتن زیستگاه و كاهش منابع غذایی نیز از تبعات صیادی ناپایدار است. آنها درباره خودكشی دسته جمعی دلفینها میگویند: «دانشمندان هنوز در خصوص عامل اصلی بروز این مسأله به اتفاق نظر نرسیدهاند، اما شیوه خاص شكار در عمق كم سواحل توسط دلفینهای تازهكار و گرفتار شدن در تغییرات جزر و مدی سواحل میتواند در این امر تأثیرگذار باشد.» گروهی معتقدند از آنجا كه دلفینها حیوانات بسیار حساس و عاطفی هستند گرفتار شدن یكی از اعضا گروه در ساحل و فریادهای آن، دیگر دلفینها را نیز به ساحل میكشاند و آنها به صورت گروهی در ماسههای ساحل گرفتار میشوند. اما در سواحل جنوبی ایران قویترین گزینه مورد بررسی عواقب صیادی صنعتی ناپایدار است. چنانچه شكواییههایی نیزدر چند سال اخیر توسط مردم و صیادان محلی تنظیم و به مراجع عهدهدار مسوولیت حفظ میراث طبیعی ازجمله شیلات و محیط زیست ارسال شده است كه متن یكی از شكواییههای موجود در میراث خبر را میتوانید در زیر بخوانید:
شكوائیه شاهدان عینی با بیش از 140 امضا:
مدیر كل محترم شیلات استان
«جهت اطلاع، ما امضاكنندگان ذیل در مورخه 2/7/83 جهت صید گیدر (ماهی تن) رفته بودیم. تعداد سه فروند كشتی متعلق به شركت آزادگان به روش پرساین مبادرت به صید تن به همراه دلفین مینمودند كه با اعتراض ما صیادان روبهرو شده كه دراین خصوص كاركنان كشتی با لحنی طلبكارانه كه گویا دریا و ماهیان فقط متعلق به این شركت میباشند!… گفتند: ما صید میكنیم. به كسی ربطی ندارد و به هر كجا شكایت میكنید مختارید، كه با پرخاشگری بعضی از كاركنان آزادگان (1) مواجه شدیم كه به ناچار درمورخه 21/7/83 اعتراض خود را با خبرنگار دریا در میان گذاشتیم. با توجه به اینكه دلفین حیوانی بیآزار و در پی پیدا كردن صید برای ما صیادان مفید میباشد، كشتیهای مذكور به طور دستهجمعی دلفینها را از بین میبرند. لذا ضمن تأیید خبر، خبرنگار دریا جهت اثبات این خبر به عنوان شاهدان این ماجرای هولناك ضمن درخواست توقیف كشتیهای مذكور آمادگی خود را جهت هرگونه پاسخگویی به عنوان شاهد اعلام میداریم. گیرندگان رونوشت: 1- فرمانداری محترم شهرستان جاسك 2- ریاست محترم دادگستری شهرستان 3- مدیر مسوول هفتهنامه وزین دریا
ضمن تأییدیه گزارش و گواهی امضاكنندگان ذیل شاهد عینی این قضیه بودهام.» اما در خصوص مرگ دستهجمعی اخیر 79 دلفین در ساحل جاسك تا اعلام رسمی علت مرگ، پرونده قضایی تشكیل نخواهد شد. چرا كه به گفته علی علیا رییس دادگستری هرمزگان پیگیری این پرونده نیازمند شاكی خصوصی و اثبات دخالت انسان در این مسأله است و در صورت اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، این دستگاه قضایی آماده هرگونه پیگری است. او با بیان اینكه علل مختلفی از جمله خودكشی دستهجمعی، یا برخورد شناورها با بعضی دلفینها و غمناكی سایر دلفینها و یا تغییرات اكولوژیكی و آلودگی محیط زیست دریایی میتواند باعث مرگ دلفینها باشد، تشكیل پرنده را منوط به اعلام قطعی علت مرگ دلفینها دانست. هر چند كه نبوی معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست وجود آثار چنگكهای صیادی بر بدن لاشه دلفینها را تأیید و علت اصلی مرگ دلفینها را گرفتار شدن در تورهای صیادی میداند، اما هنوز این مسأله به صورت رسمی اعلام نشده است. برخی از مسوولان نیزآسوده خیال با تكیه برصندلی چرمی اتاق نه چندان امر ریاست این مسأله را امر عادی و مرسوم درسراسر دنیا میدانند. اما آیا هیچ راه حلی برای به حداقل رساندن این مرگ و میرها وجود ندارد؟ مهندس هوشنگ ضیایی دراین باره میگوید: «در حال حاضر در بسیاری از كشورها از روش نصب سیستمهای هشداردهنده در كشتیها برروی تورهای صیادی استفاده میشود. این هشداردهندهها با ایجاد امواجی خاص دلفینها را كه به دلیل كنجكاوی و بازیگوشی معمولا در اطراف كشتیها پرسه میزنند و حتی با جست و خیز كشتیها را تعقیب میكنند از اطراف كشتیهای صیادی و تورها دور میكند و به آنها هشدار میدهد. اما متأسفانه شیلات ایران مجهز به این سیستمها نیست و محیط زیست نیز نظارتی بر این امر ندارد.» قربانیان اخیر سواحل هرمزگان تنها دلفینها نیستند. امسال تعداد زیادی نهنگ، لاكپشت و انواع ماهیها نیز در سواحل جنوبی كشور جان خود را از دست دادهاند. دلفینها بیشتر از ماهی تغذیه میكنند. تعدا 40 تا 50 عدد دندان در هر نیمه فك، فیزیك این حیوان را برای تغذیه از ماهی سازش داده است. البته از سختپوستان و نرمتنان نیز استفاده می كنند. دلفینها معمولا به طور دسته جمعی با سرعتی معادل 64 كیلومتر در ساعت شنا میكنند. در موقع شنا به طور كامل از آب بیرون میپرد. بسیار بازیگوش است و اغلب در اطراف كشتیها حركت میكنند. و به همین دلیل همین رفتار بسیار مورد توجه مسافران كشتیها است و در ایران به خصوص در آبهای اطراف جزیره هنگام میتواند یكی از جاذبههای طبیعتگردی باشد. گاهی نیز در حال موجسواری مشاهده میشود. در اواسط زمستان یا تابستان درعمق 10 متری جفتگیری میكند. پس از 10 تا 11 ماه یك بچه با طول حدود 90 سانتیمتر میزاید. بچهها در سن سه سالگی بالغ میشوند. طول عمر متوسط دلفین حدود 20 سال است. دلفینها پستانداران بیآزار و دوستان دیرینه انسانها و ناجی قهرمانان بسیاری از افسانههای قدیمیاند.
آخرین نظرات
مدیر كل حفاظت محیط زیست استان هرمزگان در آذرماه گذشته طی نامهای به دفتر نشریه نتایج تحقیقات كمیته ملی «بررسی علت مرگ و میر دلفینها» را كه با ریاست سازمان حفاظت محیط زیست و با عضویت سازمان بنادر و كشتیرانی، سازمان شیلات، شركت ملی نفتكش، معاونین دریایی و طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، نماینده وزارت دفاع و نماینده سازمان دامپزشكی و مركز تحقیقات شیلات و ادارهه كل حفاظت محیط زیست استان هرمزگان اداره میشود، این چنین اعلام كرد:
1. علت مرگ و میر دسته جمعی دلفینهای هر دو مورد (شهریور ماه و اوایل آبان ماه) مورد بررسی قرار گرفته و شواهدی در خصوص آلودگی نفتی مشاهده نشد.
2. بنابر گزارشات و مستندات موجود، دراین فاصله زمانی- مكانی هیچگونه شكوفایی جلبكی (شكند قرمز) به وقوع نپیوسته است.
3. مطالعات مربوط به عناصر سنگین، تركیبات شیمیایی، مسمومیت و یا عوارض بیماری ناشی از ویروسها در دست بررسی بوده و در اسرع وقت نتایج اعلام میشود.
4. سایر موارد همچنان در دست بررسی است.
هدف از تحقیق، مطالعه نتایج حاصل از نمونهبرداریها، مطالعات میدانی مناطق مرگ و میر، مصاحبه با افراد بومی، بازدید از كشتیهای پرساینر، كالبد شكافی اجساد دفن شده در ساحل كرتی و خور كنگان بوده كه پس از طی مراحل مذكور شده مقرر شد نتایج در آینده نزدیك ارایه شود.
و اما سازمان شیلات:
موسسه تحقیقات شیلات ایران نیز كه علل مرگ دلفینها درجاسك را مورد بررسی قرار داده است، نتایج بررسیهای خود را در گزارش مفصلی ارایه كرده كه خلاصه آن به شرح ذیل ا ست:
به ساحل آمدن دلفینها از سویی ممكن است یك فرآیند طبیعی بوده و از سوی دیگر ممكن است نشانه و اعلام خطری در مورد بروز تغییرات نامناسب در اكوسیستم دریای عمان باشد.
الف. علل مطرح برای ساحلگیر شدن و مرگ دسته جمعی دلفینها و نهنگها
دربسیاری از سواحل دنیا این پستانداران زیبا ساحلگیر شده و تعداد زیادی از آنها تلف میشوند. علل متعددی توسط دانشمندان مطرح شده است كه میتوان آنها را به دو گروه تقسیم كرد:
عوامل طبیعی
توفان، جریانهای دریایی، جزر و مد در سواحل كم شیب، سواحل پرشیب ماسهای، بیماریهای عفونی و غیرعفونی، شكارگران، تغذیه از ناحیه ساحلی، مسمومیت در اثر شكوفایی مضر جلبكی.
عوامل انسانی
فعالیت صوتی اكتشاف نفت و گاز، اصوات ایجاد شده توسط رادار در كشتیهای نظامی و زیردریاییهای نظامی آمریكایی، آلودگی دریا، صید و صیادی، كشتیرانی.
ب. بررسی احتمال تأثیر هر عامل
از عوامل طبیعی، توفان و شكوفایی جلبكی براساس اطلاعات موجود، در زمان حادثه بروز نكرده است. جریانهای دریایی مطرح نیز كه در جذب دلفینها به ساحل موثر دانسته شدهاند شامل جریان آب سر پرتولید هستند كه در منطقه موردنظر بروز چنین حالتی گزارش نشده است. در ضمن این جریانها در صورت وجود فقط آنها را به سمت ساحل متمایل میكنند و نشانهای از تأثیر مستقیم آنها در ساحلگیری دلفینها وجود ندارد. بیمایهای عفونی در دست بررسی است و لی تشخیص آنها دردلفین زنده امكانپذیر است و لاشههای موجود ارزش تشخیصی بسیار كمی دارند. نظر به وجود تعداد زیادی دلفین سالم در دریای عمان به نظر نمیرسد بیماری علت این واقعه باشد، هرچند در ریه یك دلفین انگل یافت شده كه میتواند در ساحلگیری آن تاثیر داشته باشد. شكارگر عمده دلفینها نهنگهای دنداندار بزرگ مثل نهنگ راهنما و نهنگ قاتل هستند. اطلاعی از این كه در موقع حادثه این نهنگها در تعقیب دلفینها بودهاند وجود ندارد ولی حضور این نهنگها در دریای عمان به طور پرتراكم گزارش نشده است و به نظر میرسد گریز از شكارگران نیز در بروز این حادثه نقش جدی داشته باشد. از عوامل انسانی، آلودگی دریا كمترین نقش را میتواند داشته باشد زیرا در درجه اول منطقع توسعه نیافته و فاقد آلایندههای ورودی از ساحل بوده و در درجه دوم آلایندههای جاهای دیگر دنیا روی سایر دلفینها نیز میبایست تأثیر مشابه نشان دهند كه این اتفاق نیفتاده است. اكتشاف نفت و گاز ظاهرا درمنطقه صورت نمیپذیرد و به نظر نمیرسد این عامل در صورت وجود، نقش تعیینكننده در این حادثه داشته باشد. صید و صیادی نیز نقش بسیار كمی در مرگ و میر دلفینها در ایران میتواند داشته باشد زیرا روشهای صید ماهی در ایران قادر به كشتن تعداد زیاد دلفین دریك زمان نیست.
متهم اصلی؛ سونارهای نیروی دریایی آمریكا
براساس گزارش كمیته علمی كمیسیون بینالمللی نهنگها كه یكی از بزرگترین ارگانهای زیستشناختی نهنگهای جهان است، شواهد قانعكننده فراوانی وجود دارد كه نشاندهنده نقش سونارهای دریایی آمریكا در تعداد زیادی از ساحلگیری نهنگها و دلفینها در سالیان اخیر است. كنگره جهانی وابسته با IUCN مصوبهای داشته و خواهان توجه بینالمللی بر موضوع آلودگی صوتی و سونارهای نظامی دریا بوده است. در آمریكا نیز براساس قانون استفاده از این سونارها در مناطق حساس دریایی ممنوع است ولی ارتش آمریكا اجازه دارد در مناطق امنیتی از آن استفاه كند. احتمال این كه خلیج فارس و دریای عمان برای ناوهای آمریكایی منطقه امنیتی محسوب شود زیاد است.
نظرات بسته شده است.