میاندشت از لحاظ زیستی برای یوزپلنگ بسیار حایز اهمیت است و پوشش گیاهی آن محل مناسبی جهت اختفا و استراحت یوزپلنگ طی روز را فراهم می كند
شاید برای شما هم جالب باشد تا نظر خارجی ها به خصوص كارشناسانشان را درباره زیستگاه های كشور مثلا میاندشت خراسان بدانید. متن زیر گزارش سفر سه روزه جوزف كارسیا از باغ وحش بارسلونا و همشهری او فرانسیسكو اسپینان، اكولوژیست است كه برای شناسایی وضعیت یوزپلنگ ایرانی و نیازهای آن در منطقه میاندشت از روز 8 تا 10 سپتامبر امسال 2004 به ایران سفر كرده بودند. شاید شما هم دوست داشته باشید بدانید در میاندشت كه به تازگی نشانه های زیادی از وجود یوز در آنها به دست آمده، چه می گذرد.
روز نخست: سفر ما از عباس آباد خارتوران در نزدیكی شاهرود آغاز شد و برای رسیدن به میاندشت از منطقه خوش ییلاق گذشتیم. در مسیر حدود 10 راس آهوی ایرانی همراه با یك هوبره و 4 چكاوك هدهدی مشاهده شد. خوش ییلاق گویا قبلا منطقه ای بوده كه زیستگاه یوزپلنگ آسیایی به شمار می رفته است. ساعت 12 ظهر به شهر جاجرم رسیدیم و با آقای حسین آبسالان،رئیس اداره محیط زیست جاجرم ملاقات كردیم. با اشتیاق فراوان فیلم هایی از حیات وحش میاندشت را برای ما پخش كرده و توضیحاتی راجع به منطقه ارایه كرد. ظاهرا قرار است به زودی این منطقه از سطح پناهگاه حیات وحش به پارك ملی ارتقا یابد.
ساعت 30:15 بعد از صرف ناهار همراه با آقای آبسالان به طرف منطقه میاندشت كه در شرق شهرستان جاجرم واقع شده، حركت كرده و به پست محیط بانی قلعه چه كه بر فراز تپه بلندی با نمایی زیبا قرار دارد، رسیدیم. در نزدیكی قلعه، بستر خشك رودی موسوم به كال شور قرار دارد كه در قسمت هایی كه هنوز آب داشت، محل زاد آوری آنقوت ها از غازسانانبود، ولی هیچ آنقوتی مشاهده نشد. طی گشت روزانه 43 آهوی ایرانی، 2 روباه معمولی، 10 خرگوش و 1 هوبره مشاهده كردیم.
ساعت 45:17 بعد از ظهر از یك آبشخور كه توسط محیط بانان برای شرب حیات وحش احداث شده بود، بازدید كردیم. در تلمبه بادی فریز، به رد تازه یك یوزپلنگ برخوردیم كه 5 سانتیمتر عرض و 41/6 سانتیمتر طول داشته و به احتمال زیاد به یك ماده نوجوان متعلق بوده.
سپس مدتی را در پاسگاه محیط بانی قلعه چه استراحت كرده و از ساعت 22 الی 24 برای مشاهده جانوران شب فعال در منطقه به گشت زدن پرداخته و پروژكتور كشی كردیم كه ماحصل مشاهده 2 روباه، 1 خارپشت برانت و تعداد زیادی انواع موش دوپا بود. یكی از همراهان ما از دور چشمان یك جانور بزرگ جثه را دید كه متاسفانه به دلیل فاصله زیاد دقیقا قابل تشخیص نبود. چشم هایش با انعكاس نور به رنگ قرمز درآمده بود.
روز دوم: صبح زود ساعت 30:5 پیش از طلوع آفتاب صدای یك جغد كوچك را شنیدیم كه از فاصله ای دور به گوش می رسید. ساعت 30:7 حین خوردن صبحانه 10 آهوی ایرانی را می دیدیم كه در كمال آرامش مشغول چرا بودند. ساعت 8 گشت خود را در منطقه زیبای میاندشت آغاز كردیم و در ابتدا به منطقه ای رسیدیم كه پوشش گیاهی غالب آن درختچه های گز بود. این محدوده از لحاظ زیستی برای یوزپلنگ بسیار جالب و حایز اهمیت است و پوشش گیاهی انبوه آن مكان مناسبی جهت اختفا و استراحت یوزپلنگ طی روز فراهم می آورد.
متاسفانه آهوها شب ها به مزارع كشاورزی رفته و مردم آنها را شكار می كنند. به این خاطر تعداد آنها در حال حاضر بسیار كاهش یافته است
به گشت خود ادامه دادیم. ساعت 25:8 زیر یك درختچه گز بقایای یك خرگوش كه به تازگی توسط یك یوزپلنگ خورده شده بود، پیدا شد. دو ردپای نه چندان واضح از یوزپلنگ نیز پیدا شد كه 3/5 سانتیمتر عرض و 05/6 سانتیمتر طول داشت. همچنین 2 تكه سرگین متعلق به یوز به طول 25/7 سانتیمتر و قطر 1/2 سانتیمتر و دیگری به طول 3/10 و به قطر 3 سانتیمتر نیز پیدا شد كه بررسی آن بقایای یك خرگوش را نشان می داد.
ساعت 20:9 دوباره به سمت آبشخور فریز كه روز قبل نیز مورد بازدید قرار داده بودیم، حركت كردیم. در درون یك چاه جغد كوچكی را دیدیم كه خودش را پنهان كرده بود. روی گل كنار آبشخور هم ردپای تازه ای از یك یوزپلنگ مشاهده شد كه 6/5 سانتیمتر عرض و 2/6 سانتیمتر طول داشت.
در ساعت 15:10 بستر خشك رودخانه كال شور را مورد بررسی قرار دادیم كه در آنجا ردپای گرگ ایرانی، گراز و روباه معمولی یافتیم. پس از آن در ساعت 10 به پاسگاه محیط بانی قلعه چه بازگشتیم.
پس از صرف ناهار در ساعت 15 دوباره به بررسی منطقه ادامه دادیم و تلاش كردیم كه بخش های مرزی منطقه را مورد بازدید قرار دهیم. طی این بازدید یك طرلان كه از انواع كمیاب و ارزشمند پرندگان شكاری است در حال شكار یك پرنده دیگر كه نوع آن مشخص نشد، دیده شد.
به دشت جوین رسیدیم. این منطقه كه خارج از محدوده منطقه میاندشت واقع شده، از لحاظ كشاورزی بسیار حایز اهمیت بوده و بیش از 200 نفر در آن ساكن هستند. متاسفانه آهوها شب ها به مزارع كشاورزی رفته و مردم آنها را شكار می كنند. به این خاطر تعداد آنها در حال حاضر بسیار كاهش یافته است.
ساعت 15:17 به پناهگاه حیات وحش میاندشت بازگشتیم و دیگر ردپای یوزی ندیدیم. در داخل یك چاه آب، تعدادی وزغ سبز دیدیم.
پس از صرف شام از ساعت 21 تا 20:10 صبح دوباره به منظور پروژكتوركشی شبانه وارد منطقه شدیم. در زیر نور چراغ تعداد زیادی از نوعی مارمولك به نام گكو و همچنین 4 روباه معمولی، 9 خرگوش و 3 آهوی ایرانی دیدیم. علاوه بر آن، 100 موش دوپا از گونه های دوپای 5 انگشتی، دوپای بلانفورد و خرگوشك مشاهده كردیم. در 2 ترانسكت به طول یك كیلومتر، ما به ترتیب 19 و 16 دوپا شمردیم.
روز سوم: ساعت 45:8 از خواب بیدار شده و آماده آخرین بازدید خود در منطقه شدیم. آقای محمد حسین زاده تنها نیز به عنوان محیط بان راهنما ما را همراهی می كرد. در این گشت یك روباه و 19 آهوی ایرانی دیدیم.
ساعت 10 دوباره برای بازدید گززارهایی كه روز قبل مورد بررسی قرار داده بودیم، به امید مشاهده خود این جانور حركت كردیم، منتهی این بار با موتورسیكلت، ولی یوزی دیده نشد. در پایان این گشت به تلمبه بادی فریز رسیدیم. در میان سایر جانوران، نوعی مارمولك به نام لاسرتاسرزرد، یك جفت دلیجه، 2 سارگپه پابلند و یك عقاب شاهی دیدیم.
ساعت 07:12 در نزدیكی همین چشمه آخرین ردپای یوزپلنگ ایرانی را دیدیم، با پهنای 2/5 سانتیمتر و طول 8/9 سانتیمتر كه ظاهرا متعلق به یك نر بود. ساعت 30:13 میاندشت را ترك كردیم.
پس از بازدید نخست ما در سال 1996، این بسیار مایه خوشحالی ماست كه مناطق متعددی برای حفاظت از حیات وحش به خصوص میاندشت برای یوزپلنگ تحت حفاظت هستند.
میاندشت با وسعت 85 هزار هكتار و با گستره ارتفاع 900 تا 2 هزار متر از انواع مختلفی از زیستگاه ها تشكیل یافته است: رودخانه ها و بسترهای خشك مسیل ها، كوهستان، دشت و استپ هایی با پوشش گیاهی متنوع شامل درمنه و شور.
وجود 5 گونه از انواع گربه سانان در منطقه اثبات شده كه عبارتند از گربه دشتی، گربه پالاس، كاراكال، پلنگ به تعداد اندك در مناطق كوهستانی و یوزپلنگ ایرانی به عنوان شاخص ترین گونه. همچنین انواع دیگری از گوشتخواران مانند گرگ ایرانی و كفتار راه راه در منطقه زیست می كنند.
در مورد یوزپلنگ برخی بر این عقیده اند كه این جانور از منطقه خارتوران كه در نزدیكی میاندشت واقع شده، آمده است، ولی واقعیت چیز دیگری است و آن اینكه جمعیت یوز در میاندشت هیچ گاه به صورت كامل نابود نشده است. افزایش جمعیت انواع طعمه های یوزپلنگ از قبیل آهوی ایرانی، گراز احتمالا جوان تر ها، خرگوش و انواع جوندگان برای تضمین بقای یوزپلنگ در منطقه بسیار حایز اهمیت است.
در حال حاضر پناهگاه حیات وحش میاندشت را باید یكی از بهترین مناطق حفاظت شده ایران دانست. اوضاع عمومی در منطقه عالی به نظر می رسد و توضیحات محیط بانان منطقه و پرسنل انجمن یوزپلنگ ایرانی حاكی از روند رو به رشد جمعیت انواع حیات وحش در منطقه است. جمعیت آهوی ایرانی به بیش از 400 راس رسیده و شكار غیرمجاز به شدت كاهش یافته است. بنابر مطالعات انجمن یوزپلنگ ایرانی، میزان مشاهدات آهو در این سال نسبت به سال گذشته حدود 300 درصد افزایش یافته كه نشان دهنده ضریب امنیتی بالای منطقه است. محیط بانان منطقه بسیار باانگیزه به فعالیت خود ادامه می دهند و تلاش های انجمن یوزپلنگ ایرانی به نتایج عالی رسیده و بایستی ادامه یابد، البته این انجمن به یاری نیاز دارد .