|
تالاب ها بوم سازگان های بی نظیری هستند كه ویژگی های بوم شناختی منحصر به فردی دارند. آداموس و استوك ول (1983)، با بررسی دقیق و گسترده منابع علمی، 75 ویژگی برای تالاب ها ذكر كرده اند . البته تمام این ویژگی ها الزاما در یك تالاب وجود ندارد و هر تالابی بخشی از خصوصیات را دارا می باشد.
الف ـتأمین آب
هامون یك منبع آبی مناسب برای مصارف كشاورزی و دامداری است. در سال هایی كه آب كافی وجود دارد در اثر وزش بادهای موسمی و شدید، آب در اراضی مسطح دشت سیستان پیشروی نموده و مراتع دریاچه را آبیاری می نماید . پس از عقب نشینی، مراتع غنی و سرسبز، منبع اصلی تغذیه هزاران رأس دام محسوب می شوند.
ب ـ حفظ و نگهداری رسوبات
نیزارها و گیاهان آبزی با كاهش سرعت آب، فرصت ته نشینی رسوبات را افزایش داده، از ته نشینی مواد فرسایش یافته در مجاری و منابع آبی و بروز مشكلات زیست محیطی جلوگیری می كنند. علاوه بر آن ، پوشش گیاهی تالاب به صورت بادشكن عمل نموده و با تثبیت خاك از فرسایش بادی كه مهمترین معضل منطقه سیستان است پیشگیری می كند.
پ ـ جلوگیری از نفوذ آب شور
در سواحل پست و كم ارتفاع كه خاك تحت الارض قابل نفوذ دارند، وجود آب شیرین تالاب های ساحلی مانع از حركت آب شور لایه های زیرین به سطح خاك می شود. این عمل علاوه بر تأمین آب مورد نیاز مصارف خانگی، آبیاری و كشاورزی جوامع محلی ، از شور شدن خاك جلوگیری می نماید. در طی خشكسالی های اخیر (1385-1376) ، حركت آبهای شور لایه های زیرین به سطح خاك، موجبات شوری خاك را فراهم نموده و باعث ظهور گیاهان شور پسند در منطقه شده است.
ت ـ تأمین علوفه دام
دریاچه در مواقع پرآبی با آبیاری مراتع حاشیه هامون چمنزارهای سرسبز و خوشخوراكی ایجاد می نماید كه بهترین و مرغوب ترین مراتع منطقه هستند و مورد تعلیف گوسفند و بز عشایر و روستاییان قرار می گیرند. همچنین نیزارهای هامون جزء با ارزش ترین منابعی است كه مورد تعلیف گاوهای سیستانی قرار می گیرد؛ این نژاد با ركورد تولید روزانه 5/1 كیلوگرم گوشت متكی به این منبع علوفه ای است . نیزارهای هامون یا مستقیما مورد چرا قرار می گیرند و یا پس از درو توسط افراد محلی، به مصرف دام می رسند. مازاد علوفه حاصل از نی پس از جمع آوری خشك و ذخیره شده و در فصول نامساعد به مصرف دام ها می رسد.
ج ـ پناهگاه حیات وحش
هامون پناهگاه بسیاری از گونه های نادر و در خطر انقراض است. این دریاچه مأمن مناسبی برای استقرار آشیانه و تولید مثل انواع مختلف پرندگان مهاجر و بومی است. پوشش گیاهی تالاب نیز مكانی برای مخفی شدن و در امان ماندن پرندگان و پستانداران است ؛ همچنین گونه هایی از ماهی ها برای تخم ریزی، پوشش گیاهی فشرده درون آب را ترجیح داده و هنگام تولید مثل در چنین مكان هایی تجمع می كنند.
چ ـ بهره برداری و اشتغال مردم
صرف نظر از اثرات اكولوژیك و زیست محیطی دریاچه هامون بر كل حیات سیستان، معیشت چهار قشر از مردم مستقیم به نیزارهای هامون وابسته است : نخست گاودارها هستند كه نیزارهای وسیع و غنی هیرمند تقریبا در تمام طول سال تأمین كننده علوفه مورد نیاز دام آن ها می باشد. طبق بررسی های بعمل آمده توسط سازمان جنگل ها و مراتع كشور، هر 20 كیلوگرم علوفه تولید یك كیلو گرم پروتئین یا گوشت می نماید. با توجه به متوسط تولید 5000 كیلوگرم در هكتار و مساحت 70000 هكتار نیزار، تولید سالانه آن 380000000=5000×7000 كیلوگرم علوفه خواهد بود؛ این میزان علوفه سالانه تولید 17500000= 20 + 350000000 كیلوگرم گوشت خواهد بود كه ارزش ریالی آن قابل توجه خواهد بود. قشر دوم صیادان و شكارچیان هستند كه صید ماهی و شكار پرندگان مهاجر دریاچه دو منبع مهم تأمین معاش این قشر محسوب می شود و در گذشته امرار معاش 2800 صیاد به آن وابسته بوده است. ماهی صید شده به كشاورزان و عشایر اطراف هامون فروخته و در آمد حاصله، هزینه سالیانه خانوارهای مذكور را تأمین می كرده است علاوه بر استفاده از گوشت پرندگان، پر نیز به شهرهای كرمان و یزد صادر می شده است . طبق آمار رسمی اداره محیط زیست شهرستان زابل، در آمد حاصل از صدور پروانه های شكار و صید در سال 1370 بالغ بر 47074000 ریال بوده است.
جدول : میزان صید انواع ماهی در هامون ها را نشان می دهد.
قشر سوم حصیر بافان هستد (تصویر3-9) . این افراد در روستاهای كنار دریاچه و بعضا در تختك ها زندگی نموده و با برش نی از نیزارها پرده و حصیر می بافتند (تصویر3-10). این محصول به شهرهای نزدیك و دور از جمله تهران فرستاده می شد. این امر علاوه بر سرگرمی اعضاء خانواده ، در آمدزا نیز بوده است در سال 1359 میزان حصیر تولید شده 1500000 متر مربع بوده است (7) كه در آمد حاصل از آن در همان سال رقمی معادل 750000000 ریال برآورد گردیده است (1) :
ارزش حصیر تولید شده در سال 1359 (به ریال ) 750000000 + 500 × 1500000
همچنین از برگهای نی برای ساختن قایق های محلی ( توتن ) و كپر ها استفاده می شده است (تصاویر 3-11 و 3- 12 ) . قشر چهارم عشایر هستند كه در مراتع اطراف هامون زندگی كرده و از پوشش گیاهی دریاچه برای تغذیه دام های خود استفاده می نمایند.
چ ـ پژوهش و آموزش
تالاب هامون از نظر تحقیقاتی ، علمی و آموزشی واجد ارزش های فراوانی است و آزمایشگاهی طبیعی برای آموزش دانشجویان منابع طبیعی ، كشاورزی و زیست شناسی می باشد . به لحاظ اهمیت پژوهشی تالاب و نقش چشمگیر آن در وضعیت اقتصادی، اجتماعی و اقلیمی منطقه ، در سال 1385 پژوهشكده بین المللی تالاب هامون در دانشگاه زابل تأسیس گردید كه می تواند با اجرای طرح های پژوهشی و آموزشی گام بسیار مؤثری در بهبود وضعیت ساكنین منطقه بردارد.
ح ـ تفرج و توریسم
تالاب هامون با داشتن چشم اندازهای متنوع طبیعی و مصنوعی از جمله كوه خواجه و دیگر آثار باستانی و فراهم نموده امكانات تفرجگاهی همچون قایق رانی ، شكار پرندگان ، صید ماهی از ارزش توریستی قابل توجهی برخوردار می باشد . چنانچه به این موضوع توجه بیشتری گردد، می تواند به عنوان تفرجگاهی غنی ، پذیرای تعداد زیادی بازدیدكننده بوده و بالطبع در زندگی اقتصادی ـ اجتماعی مردم منطقه تأثیر بسیار بگذارد.
خ ـ تعدیل آب و هوای منطقه
هامون بر آب و هوای منطقه تأثیر شگرفی دارد. تبخیر از سطح دریاچه سبب افزایش رطوبت و متعادل نمودن دما می شود، خصوصا وجود آب و پوشش گیاهی در زمان بادهای 120 روزه تابستان نقش یك كولر طبیعی را ایفا می نماید.
|
سپاس گذارم زحمت کشیدید.
درود بر شما…بسیار عالی بود…سپاس