تالابها، این بومسازگانهای بینظیر آبی، 6 درصد سطح كره زمین را فرا گرفتهاند و مساحت آنها در مجموع بالغ بر 885 میلیون هكتار است كه حدود 75 میلیون هكتار از آنها در كنوانسیون رامسر ثبت شده و سهم ایران از این میان 250 تالاب با مساحتی در حدود 5/2 میلیون هكتار است . از لحاظ مساحت بیش از نیمی از آنها (4/1 میلیون هكتار) در كنوانسیون رامسر تحت 19 عنوان تالاب به ثبت رسیده و به عنوان تالابهای مهم بینالمللی شناخته میشوند . اگرچه از لحاظ مساحت تنها مقدار ناچیزی از تالابهای جهان (3/0 درصد) در ایران واقع شده است، ولیكن به خاطر شرایط خاص اقلیمی و موقعیت جغرافیایی هر یك از تالابهای ایران دارای ویژگیهای منحصر به فردی است كه شاید نظیر آن را كمتر جایی از جهان بتوان مشاهده كرد.
با وجود آن كه كشور ایران سابقه طولانی در اهتمام به مسایل زیستمحیطی دارد و از اولین كشورهایی است كه دارای قوانین حفاظت از طبیعت و مناطق حفاظتشده میباشد و از پیشگامان و بنیانگذاران كنوانسیون مهم و بینالمللی رامسر است، ولی اطلاعات كامل و جمعی از وضعیت پوشش گیاهی، تنوع زیستی، یات وحش و پرندگان آبزی تالابهای آن در گذشته و حال در دسترس نیست تا به كمك آن بتوان ارزشهای واقعی و تواناییهای زیستی نهفته آنها را درك و از روند تخریب و احیای آنها آگاه شد. این در حالی است كه تالابهای هر كشور از لحاظ تنوع زیستی به عنوان زیستگاه پرندگان از اهمیت فوقالعادهای برخوردار میباشند. همچنین بر اساس آمار موجود (عطایی- 1370) 28% از سطح كل كشور پهناور ایران را مناطق بیابانی و نیمهبیابانی فراگرافته است كه خود بر نقش و ارزش حیاتی این زیستگاههای آبی به مقدار قابل توجهی میافزاید.
تالابهای ایران در جنوب غربی آسیا و جنوب نیمكره شمالی محل زیست بیش از 140 گونه پرنده مهاجر و بومی است كه 30 % از پرندگان ایران را تشكیل میدهد. اینامر به دلیل دارا بودن مواد غذایی فراوان، امنیت، پناهگاه و شرایط آب و هوایی مناسب است كه سبب شده 63 گونه پرنده در تالابهای ایران جوجهآوری كنند و 77 گونه فصل زمستان و پاییز را در آنها سپری كنند. در حال حاضر حدود یك تا دو میلیون پرنده آبزی و كنار آبزی در تالابهای ایران زمستانگذرانی میكنند. همچنین 20 گونه پرنده در خطر انقراضی كه در ایران زندگی میكنند، 6 گونه آبزی بوده و در تالابهای ایران به سر میبرند . مطالعات گوناگونی كه بر روی تالابهای ایران انجام شده بیشتر به صورت پراكنده و ناقص میباشد. مرجع مشخص و مستندی كه حاوی اطلاعات كاملی از وضعیت تمام تالابهای ایران باشد، وجود ندارد. بر اساس آخرین گزارشهای موجود از وضعیت تالابهای ایران (صادقی – 1378) وضعیت تالابهای بینالمللی ایران، ثبت شده در كنوانسیون رامسر، در برخی از حوزههای دوازدهگانه اصلی آبریز ایران به صورت ذیل خلاصه میشود.
حوزه آبریز دریای خزر
مساحت كل تالابهای موجود در این حوزه 119106 هكتار است كه 9450 هكتار از آن در دفتر كنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. همچنین مرتفعترین حوزه آبگیر كشور، یعنی دریاچه سبلان، با مساحتی در حدود چهار هكتار و ارتفاع 4827 متر از سطح دریا، در این حوزه قرار دارد.
حوزه آبریز خلیج فارس و دریای عمان
سطح كل 36 آبگیر تالابی این حوزه 1274900 هكتار است كه 608040 هكتار آن جزو تالابهای بینالمللی است.
حوزه آبریز دریاچه ارومیه
از مجموع 533555 هكتار از تالابهای این حوزه 484200 هكتار آن در دفتر كنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است.
حوزه آبریز اصفهان و گاوخونی
این حوزه از حوزههای مسدود میانی میباشد و مساحت كل آن در حدود 99280 كیلومتر مربع است. در این حوزه كویر ابرقو با وسعت 132 كیلومتر مربع، كویر مروست با وسعت 340 كیلومتر مربع، كویر نمك سیرجان با وسعت 450 كیلومتر مربع، كویر قطروئید با وسعت 250 كیلومتر مربع، سد مخزنی زایندهرود با دریاچه پشت سد به وسعت 48 كیلومتر مربع و تالاب گاوخونی كه با مساحتی حدود 47600 هكتار جزو تالابهای بینالمللی و مهم كشور به شمار میآید، قرار دارند.
حوزه آبریز نیریز و شیراز
از جمع 146670 هكتار تالاب این حوزه، 114900 هكتار آن بینالمللی است.
حوزه آبریز دریاچه هامون
بالغ بر 60000 هكتار از 808500 هكتار تالاب این حوزه در كنوانسیون رامسر ثبت شده است.
حوزه دریاچه نمك
وسعت تالابهای آن 88400 هكتار است كه تالابی از این حوزه در كنوانسیون ثبت نشده است.
بر اساس همین گزارش از مجموع 1409000 هكتار تالابهای بینالمللی ایران، 573000 هكتار آن را پارك ملی، حدود 380000 هكتار را پناهگاه حیات وحش، 158350 هكتار را منطقه حفاظت شده، 48520 هكتار از آن را منطقه شكار ممنوع و 249130 هكتار را منطقه آزاد تشكیل میدهد.