پناهگاه حيات وحـش قميشلو، اصفهان

نام انگلیسی:  Ghomishloo nature reserve     نام فارسی :  پناهگاه حیات وحش قمیشلو

پناهگاه حیات وحش قمیشلو در شمال غربی اصفهان در فاصله 25 كیلومتری اصفهان و 15 كیلومتری شهر تیران و در محدوده جغرافیاییE5127 تا E5100 و عرض جغرافیایی N3305 تا N3243 واقع است. این منطقه از غرب به روستاهای حسین آباد و تندران، از شرق به جهاد آباد و روستاهای دو شهر دهق و علویجه و از سمت جنوب به دربند و از شمال به جاده آسفالته اصفهان ـ علویجه منتهی می‌گردد. پناهگاه حیات وحش قمیشلو دارای آب و هوای معتدل متمایل به گرم بوده و در منطقه‌ای نیمه صحرایی واقع گردیده است.

تاریخچه

پناهگاه حیات وحش قمیشلو در زمان قاجاریه یكی از بهترین شكارگاههای اصفهان بوده كه مسعود میرزا پسر بزرگ ناصرالدین شاه و حاكم اصفهان (ظل السلطان) در این منطقه به شكار می‌پرداختند این منطقه زیستگاه مناسبی برای قوچ و میش نژاد اصفهان ( Ovis orientalis esfahanica ) می‌باشد علاوه بر این گونه، گونه‌های با ارزش گیاهی و جانوری در این منطقه وجود دارد. در سال 1343 كانون شكار و صید منطقه‌ای با وسعت 37 هزار هكتار را از شاهزاده‌های قاجاریه خریداری و به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام كرد در سال 1350 شورایعالی شكاربانی و نظارت بر صید همان مساحت 37 هزار هكتار را كه مشتمل بر سه منطقه امن بود به عنوان پناهگاه حیات وحش تصویب نمود در سال 1374 وسعت این منطقه به 85750 هكتار افزایش یافت كه محدوده آن بر اساس مصوبه و نقشه دقیقاً تعیین گردیده است.

راههای دسترسی

جاده اصفهان ـ تهران پس از عبور از پل شاهین شهر به سمت جاده جهادآباد و پس از خروج از جهاد آباد در امتداد جاده شوسه شاه‌ماهور.
جاده اصفهان ـ تیران و جاده شهدای آن شهر و در امتداد آن تا دربند تیران، ورودی دیگری به پناهگاه است.

اقلیم

متوسط بارندگی سالیانه 190ـ180 میلی‌متر می‌باشد كه مشخصه منطقه خشك با بارندگی كم است. متوسط كمترین رطوبت 16 درصد در تابستان و متوسط بیشترین آن 76 درصد در فصل زمستان می‌باشد. حداكثر درجه حرارات 5/41 درجه سانتیگراد در مردادماه و كمترین آن 5/18ـ درجه سانتیگراد در بهمن ماه است كه نتیجه این مطالعات نشان می‌دهد اقلیم منطقه سرد و خشك است.

وضعیت توپوگرافی

عرصه‌های طبیعی قمیشلو را دشتها، كوهها و تپه ماهورهای متعددی تشكیل می‌دهد مهمترین ارتفاعات منطقه عمركوه، موستان، زنگاری، دم زرد، اتابكی، دربند، كپه پلنگ و دم دراز می‌باشد.

منابع آبی

بیش از 45 منبع طبیعی و احداثی آب شرب انسانی، حیات وحش و كشاورزی در محدوده پناهگاه وجود دارد كه از منابع مختلف چاه، قنات و چشمه تأمین می‌گردد. از مهمترین منابع آبی می‌توان به چشمه كرالیاس چشمه كهوك، چشمه موشی، چشمه سنجد ، چاه محمودی و چاه خرسك اشاره كرد.

مناطق امن پناهگاه حیات وحش قمیشلو:
در حال حاضر پناهگاه دارای سه منطقه امن با مشخصات زیر است.
منطقه امن كرالیاس دارای وسعتی معادل 4712 هكتار كه زیستگاه مطلوب قوچ و میش است.
منطقه امن زلول و لاسمیان با وسعت 3102 هكتار.
منطقه امن سلاخی و كهوك با وسعت 2100 هكتار.
در حال حاضر مطالعاتی در خصوص افزایش سطح مناطق امن و تبدیل آنها به پارك ملی در حال انجام است.

حیات وحش جانوری

پستانداران

قوچ و میش اصفهانی به عنوان گونه غالب منطقه. آهوی ایرانی، كل و بز، گرگ، شغال، روباه، كفتار، گوركن راه‌راه، كاراكال، پلنگ، تشی، خرگوش، موش، جربیل.

پرندگان

قرقی، سارگپه، عقاب طلایی، كركس، دال، بالابان، شاهین، دلیجه، تیهو، كبك، كبوتر چاهی، فاخته، قمری، سبزقبا، جغد كوچك، زنبور خورك، هدهد، هوبره (غیر بومی یا مهاجر) و تعدادی پرندگان ریزجثه و گنجشك سانان .

خزندگان

لاك پشت خشكی، آگاما، انواعی از جكوها و مارهای سمی و غیر سمی.

گیاهان پناهگاه حیات وحش قمیشلو:

در پناهگاه حیات وحش قمیشلو حدود 350 گونه گیاه شناسایی شده كه مربوط به 216 جنس و 62 تیره گیاهی بوده و گونه‌های غالب آن را آرتمیزیا و آستراگالوس تشكیل می‌دهد. در مناطق امن به علت جلوگیری از چرای مفرط دامها و قرق، گونه‌های خوش خوراك رویش فوق‌العاده داشته و سطح بیشتری از مراتع را پوشانیده است.. گیاهان منطقه از لحاظ دارویی و صنعتی دارای اهمیت زیادی هستند.

پوشش گیاهی
پناهگاه حیات وحش قمیشلو در منطقه استپی از ناحیه بزرگ رویشی ایران و تورانی قرار داشته و بوته زارهای منطقه نشان دهنده  سیمای  كلی  جامعه  مناطق استپی یعنی  Ar Temisia – Astragalus  می باشد طبق آخرین طرح تحقیقاتی انجام شده در منطقه371 گونه گیاهی متعلق به 244 جنس و 63 تیره گزارش شده است. بزرگترین تیره ،تیره کاسنی با 33 جنس و 44 گونه می باشد.

گونه های شاخص گیاهی
Astragalus sp ، Anabasis apylla،  Artemisia siebri   ، Launaea acanthodes، Noaea mucrunatu  ،Scariola orientalis

برنامه‌های عمرانی منطقه

به منظور احیا و توسعه مناطق حساس اكولوژیك و به ویژه مناطق امن، اقدامات مؤثری از بدو حفاظت تاكنون اعمال گردیده كه اهم آنها عبارتند از :
بهسازی چشمه سارهای حیاتی جهت استفاده انسانی و وحوش.
احداث بیش از 30 آبشخور.
احداث منبع ذخیره آب برای جبران كاهش آب در فصل تابستان در مناطق امن.
اجرای طرحهای آبرسانی از منابع اصلی به آبشخورهای احداثی.
نصب دو دستگاه تلمبه بادی در مناطق امن .
ایجاد سدخاكی در دهنه الهی‌آباد، دره حمام، دهنه كنده سلطانی، تنگ كهوك، نجف‌آبادی و ورپشت و باغكها.
ترمیم جاده‌های جیپ رو.
تجهیز و ترمیم باغ قمیشلو برای حفظ آثار تاریخی موجود در آن، در حال حاضر طرح ترمیم و بازسازی قلعه قمیشلو و همچنین طرح جامع قمیشلو در حال انجام است.

كریدورها: پناهگاه حیات وحش موته در شمال،منطقه شكار ممنوع پلنگ گالون  و منطقه حفاظت شده دالانكوه در غرب
 

جاذبه های اكوتوریستی
• مشاهده جمعیت مطلوبی از آهوی ایرانی و قوچ ومیش
• گونه های متنوع حیات وحش اعم ازگیاهی و جانوری (عامل جذب پژوهشگران و دانشجویان)
• باغ قمیشلو در مجاورت قلعه تاریخی قمیشلو
• مزارع موجود در منطقه

وضعیت عمومی و اقتصادی
با توجه به وجود بیش از 15 مزرعه و چاه آب دارای مالكیت در این منطقه و وجود روستاهای میرآبادو حسین آباد و محمدیه ،تندران ،ورپشت در مجاورت آن  فعالیت های كشاورزی،باغداری ،زنبورداری ودامداری در منطقه جریان دارد.
 

تعارضات و تهدیدات مهم
• عبورکنار گذر غرب اصفهان  از منطقه و تقسیم آن به دوقسمت شرقی  و غربی
• شهرک صنعتی بزرگ اصفهان در شمال شرق منطقه
•  وجودمیدان تیر و زاغه مهمات ارتش در قسمت شرقی و جنوب شرقی منطقه
• وجود دام در محدوده پارك ملی  به دلیل عدم تخصیص بودجه موردنیاز برای خریداری حقوق عرفی از سوی سازمان
• -تعداد دام مازاد بر ظرفیت مراتع منطقه،چرا در خارج از فصل مجاز : رایزنیهایی با ادراه كل منابع طبیعی استان به منظور نظارت بیشتر بر اجرای قوانین ومقررات مربوط در حال انجام است
• تصرفات و واگذاری های غیر قانونی از سوی ارگانهای ذیربط
• شكار غیرمجاز

تجهیزات وامكانات
پاسگاه سر محیط بانی شاه ماهور در شرق منطقه
پاسگاه محیط بانی خرسك در غرب منطقه
پاسگاه محیط بانی قلعه یاور در جنوب منطقه
پاسگاه میرزا قاسم بك در شمال منطقه كه در حال حاضر به دلیل عدم وچود امكانات ، این پاسگاه غیر فعال می باشد.
پاسگاه محیط بانی قمیشلو رد باغ قمیشلو(مركز منطقه )
5 دستگاه خودرو كمك دار
8 دستگاه موتور سیكلت
سایر ملاحظات :
30069 هكتار از مساحت 113774هكتاری منطقه پارك ملی و مابقی پناهگاه حیات وحش می باشد.