پناهگاه حيات وحـش موته، اصفهان-مرکزی

نام انگلیسی:  Mooteh nature reserve     نام فارسی :  پناهگاه حیات وحـش موته

پناهگاه حیات وحش «موته» در استان اصفهان بین N3355 الی N3320 عرض شمالی و E5045 الی E5010 طول شرقی واقع شده است. مساحت پناهگاه در حدود 200879 هكتار است.
پوشش گیاهی: قیچ,‌ بادام وحشی,‌ كاروان كش, درمنه,‌ تنگرس و‌ انواع گون.
پستانداران : یوزپلنگ,‌ كل و بز, قوچ و میش,‌ آهو,‌ ‌پلنگ و‌‌ گرگ.
در این منطقه انواع پرندگان و جوندگان نیز وجود دارد.
بختگان
پناهگاه حیات وحش «بختگان» در استان فارس بین 15/53 الی 15/54 طول شرقی و 11/29 الی 51/29 عرض شمالی,‌ واقع شده است. مساحت آن در حدود 200404 هكتار است.
پوشش گیاهی: انواع دیاتومه ها و جلبكها انواع گیاهان شورپسند گز و ‌نی و در مناطق خشكی ارس, ‌بنه,‌ تنگس, ‌قیچ, ‌بادام كوهی,‌ آویشن,‌ كاكوتی و باریجه.
پستانداران: كل و بز, قوچ و میش, گربه وحشی,‌ گرگ, ‌پلنگ,‌‌ كفتار, ‌روباه,‌ شغال و در دشتها آهو.
پرندگان: فلامینگو, ‌پلیكان, ‌انواع غازها,‌ مرغابیها,‌ حواصیلها, كشیمها, ‌درنا, لك لك,‌ كاكایی ها, پرستوهای دریایی,‌ ماهی خوركها,‌ هوبره, ‌‌بلدرچین,‌ كبك, ‌چلچله, ‌داركوب پری شاهرخ و انواع گنجشك‎سانان, عقابها,‌ دال, ‌سنقرها,‌ بحری,‌ بالابان, ‌شاهین, لیل, ‌دلیجه.

تـاریخچه

پس از تشكیل كانون شكار ایران در سال 1343، محدوده‌ای با وسعت 343940 هكتار شامل دشتها، ارتفاعات و مراتع، واقع در حوزه استحفاظی استانهای اصفهان و مركزی به عنوان منطقه حفاظت شده موته انتخاب و در سال 1346 با تشكیل سازمان شكاربانی و نظارت بر صید، به تصویب شورای عالی شكاربانی و نظارت بر صید آن زمان رسید. در سالهای پس از پیروزی انقلاب، سازمان حفاظت محیط زیست تغییراتی در حد و حدود منطقه داد و در تاریخ 21/6/61 با مساحت حدود 220000 هكتار به منطقه حفاظت شده تبدیل گشت و سرانجام براساس مصوبه مورخ 7/12/69 شورای عالی محیط زیست با همین وسعت به پناهگاه حیات وحش ارتقای سطح یافت.

در هر پناهگاه حیات وحش، به منظور احیای وضعیت طبیعی این مناطق 25 درصد از مساحت آن توسط سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان محدوده امن تعیین و اعلام می‌گردد. در این محدوده‌ها ورود و چرای دام اهلی ممنوع است، ضمناً ورود اشخاص و ایجاد هرگونه تأسیسات بدون اخذ مجوز رسمی از سازمان حفاظت محیط زیست ممنوع خواهد بود. با توجه با توافقنامه‌ها و نقطه نظرات كارشناسی با رعایت مسائل اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی مناطقی را در محلهای معروف به شور رباط ترك، شور آب باریك و سی كلفتی بدین منظور در نظر گرفته كه جمعاً در حدود 37000 هكتار از كل اراضی پناهگاه بوده و قابل توسعه و افزایش تا سطح حدود 44000 هكتار می‌باشد.

توپوگرافی منطقه

محدوده پناهگاه حیات و حش موته از دو بخش دشتی و كوهستانی تشكیل شده كه بلندترین ارتفاع آن از سطح دریا در حدود 3000 متر و حداقل ارتفاع در این منطقه 1900 متر می‌باشد. ارتفاعات موته شامل دو رشته كوه است و فاصله بین این دو رشته كوهها را دشتهای جلگه‌ای و شوره‌زار تشكیل می‌دهد.

خصوصیات آب و هوایی

این منطقه در تقسیمات آب و هوایی از آب و هوای نیمه بارانی و سرد تبعیت دارد. حداكثر بارندگی در سال 350 میلیمتر و بیشترین بارندگی در فصل زمستان و بهار می‌باشد. درجه حرارت متوسط در دشتهای این منطقه 4/39 درجه سانتیگراد در تابستان و در سردترین ماههای سال به 5/11 تا 5 درجه زیر صفر می‌رسد.

منابع آبی

بیش از 250 منبع آبی اعم از چاه قدیمی، قنات و چشمه دائمی در موته وجود دارد كه بیش از 150واحد از این منابع را چشمه‌ها تشكیل می‌دهد از قبیل: چشمه سنجده، دستار، بید، دربند، شور، آب باریك، چشمه‌نیا، قلعه‌سیاه، ریز آب، جاجرمی، قیقوجه، گزرتو، گل‌بیدك، رزبیده، دمه، سیكلفتی، مروارید و … . برای تأمین آب مورد نیاز وحوش در مناطق امن اقدام به ساخت آبشخورهای دست ساز در نقاط حساس اكولوژیك گردیده كه منابع آبی آن چشمه‌ها و چاههای قدیمی است، كه آب به وسیله لوله یا نصب تلمبه بادی به آنها هدایت می‌شود.

حیات وحش جانوری

این منطقه بهترین زیستگاه آهو در ایران است كه برای رشد، تكثیر و جلوگیری از انقراض آهوها اختصاص یافته‌ است. شرایط مساعد زیستی برای این گونه پستاندار در دشتها و شوره‌زارهای منطقه توأم با حفاظت، ادامه زندگی را برای این حیوان زیبا هموار ساخته و به عنوان گونه جانوری شاخص منطقه از آن یاد می‌شود. وجود تپه ماهورها، تل‌ها و دشتهای كوهستانی در موته امكان زندگی را برای گونه قوچ و میش و صخره‌ها و ارتفاعات صعب العبور، زیستگاه خوبی را برای ادامه حیات كل و بز پدید آورده است.

انواع زیادی از گونه‌های پرندگان بومی و غیر بومی نیز در این منطقه وجود دارد از قبیل: كبك، تیهو، بلدرچین، هوبره و همچنین از خانواده‌های سار، كلاغ، سسك، دم جنبانك، عقاب، جغد، زنبورخوار، سهره و سارگپه نیز گونه‌هایی وجود دارد. در زمان مهاجرت، پرندگان مهاجر بسیاری در این منطقه خصوصاً اطراف رودخانه شور و گزستانها توقف نموده و در این منطقه استراحت كوتاهی می‌كنند.

از خزندگان و خانواده مارمولك‌ها می‌توان خانواده‌های جكو، آگاما و لاسرتا را نام برد. از مارهای سمی به مار جعفری، افعی، مار شاخ‌دار، از مارهای نیمه سمی به تیرمار، افعی پلنگی، یله مار و از مارهای غیر سمی به تــوله مـار، مار قیطانی، مارگرگی و كورمار می‌توان اشاره كرد.

پوشش گیاهی

بر اساس اطلاعات موجود در منطقه موته تا كنون بیش از 300 گونه گیاهی مرتعی كه ارزش علوفه‌ای، دارویی و صنعتی دارند شناسایی شده است. از نظر تیپ گیاهی قسمت اعظم پناهگاه حیات وحش موته مخصوصاً صافیها، تپه ماهورها و مناطق جلگه‌ای را جامعه درمنه و گون تشكیل می‌دهد كه در فضای بین آنها گیاهان شور پسند و همچنین گیاهان خوش خوراك و دیگر نیز رویش دارند.

از درختان و درختچه‌های این منطقه می‌توان بادامك، بنه، تنگرس، قیچ، گز و انجیر را نام‌برد و از بوته‌های شاخص می‌توان به درمنه، جاز، انواع گون‌ها، فرفیون، كلاه میرحسن و ریش بز اشاره كرد.

پوشش گیاهی این  منطقه از نوع ایران و تورانی است كه با روش زهری جزء بخش ایران مركزی و با روش دكتر جوانشیر جزو ایران و توران دشتی محسوب می‌شود. مطالعه و شناسایی گونه های جمع آوری شده از منطقه منجر به شناسایی 478 گونه گیاهی از منطقه شده است.
به طور كلی پوشش گیاهی منطقه از نوع بوته زار بوده و از پوشش تك اشكوبی تشكیل می‌گردد . گونه غالب آن درمنه است كه در دشتها Artemisia  sieberiy و در ارتفاعات A. aucherii مشاهده می‌گردد.

گونه های شاخص گیاهی
دشتها :Artemisia ,Anabasis
كوهپایه ها و ارتفاعات : Acantholimon
مسیل ها :Pteropyrum
صخره ای : Amygdalus
زیستگاههای آسیب دیده : Carex,Noaea,Euphorbia,Scariola

مشكلات و تعارضهای موجود

ـ وجود معادن در منطقه و تخریب‌های ناشی از فعالیت آنها.

ـ وجود جاده‌های اصلی بین شهری (جاده گلپایگان و جاده اصفهان ـ تهران) و جاده‌های روستایی در منطقه كه موجب تردد وسایل نقلیه و اثرات منفی در آرامش وحوش می‌شود.

ـ تعلیف غیر مجاز دامها و واگذاری قسمتی از عرصه‌های طبیعی منطقه و تبدیل آن به اراضی كشاورزی از طریق هیئت واگذاری زمین و تحمیل آنها به منطقه.

ـ شكار غیر مجاز

وضعیت عمومی و اقتصادی
به دلیل گستردگی مساحت پناهگاه حیات وحش موته و مجاورت آن با جاده های اصلی اصفهان گلپایگان، دلیجان – اراک، اصفهان – تهران رونق اقتصادی فوق لعاده ای به خصوص در مرزهای جنوبی ، شرقی و شمالی مشاهده میشود. فعالیتهای عمده اقتصادی وابسته به صنایع کشاورزی، معادن سنگ و صنایع وابسته میباشد.
وجه تسمیه  پناهگاه حیات وحش موته بدلیل قرار گیری روستای موته در مركز آن می‌باشد. علاوه بر آن چندین روستا و شهر نیز در درون و حاشیه این منطقه واقع شده‌اند كه عبارتند از:
الف _روستاهای رباط ترك و هستیجان در شمال شرقی منطقه و در كنار بزرگراه اصفهان _ تهران   
ب _ روستای آتش كوه در شمال منطقه
ج_ روستاهای گل چشمه و یكه چاه در شمال غربی منطقه
د_ روستاهای لایبید، حسن رباط و لوشاب در مرز جنوبی منطقه
هـ _ شهر نیم ور در مرز شمالی منطقه
و_ شهر ورزنه در مرز غرب منطقه

تجهیزات وامكانات
– پاسگاه محیط بانی وركان در شرق منطقه
– پاسگاه محیط بانی آب باریك در مركز منطقه
– پاسگاه محیط بانی گلچشمه
– 4 دستگاه خودرو كمك دار
– 7 دستگاه موتور سیكلت

تحقیقات

درحال حاضر مطالعات طرح جامع پناهگاه حیات وحش موته در حال انجام است كه نتایج آن به زودی در اختیار سازمان محیط زیست قرار خواهد گرفت.

برای مشاهده نقشه هوایی منطقه کلیک کنید.